Παρακολουθώντας τις τελευταίες ημέρες τις εικόνες που έρχονται από τα ελληνικά νησιά που συνορεύουν με την Τουρκία θορυβήθηκα. Συνειδητοποίησα ότι μέσα στην οχλαγωγία και τον κουρνιαχτό για το 3ο Μνημόνιο (γνωστό και ως Μνημόνιο της Αριστεράς), μέσα στον ορυμαγδό των ατελείωτων μέχρι πρωίας συνεδριάσεων της Βουλής, μέσα στο νεφελώδες τοπίο σχετικά με το τι ακριβώς περιλαμβάνει τελικά αυτή η Συμφωνία με τους εταίρους, μέσα στον παραδοσιακά ράθυμο για εμάς Αύγουστο, επισυμβαίνει μια από τις μεγαλύτερες στην Ιστορία μετακίνηση, ετερογενούς ως προς το ελληνικό – δυτικό στοιχείο, πληθυσμού και μάλιστα με τη μορφή της άτακτης παράνομης μετανάστευσης.
Το πρόβλημα δεν είναι καινούριο, ούτε κανονικά θα έπρεπε να μας αιφνιδιάσει δεδομένων των εξελίξεων στις περιοχές από όπου προκύπτουν αυτές οι ροές παράνομων μεταναστών. Όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Σε μια περίοδο που εμείς νομίζουμε ότι τα μεγάλα Εθνικά μας θέματα έχουν μπει σε «παύση», τα πάντα έξω από τη σφαίρα μας εξελίσσονται κανονικά και δημιουργούν τα δικά τους τετελεσμένα που έχω την αίσθηση ότι πολύ αργότερα θα τα αντιμετωπίσουμε και πάλι με έκπληξη.
Θα ήθελα να σταθώ σε τρία βασικά σημεία. Σε τι ακριβώς αναφερόμαστε, στο πως αντιμετωπίστηκε το θέμα τα προηγούμενα χρόνια, και στο τι ίσως θα μπορούσε να είναι μια χρήσιμη προσέγγιση. Στην Κω έζησα περίπου 3 μήνες στα τέλη της δεκαετίας του '90, δουλεύοντας σε μεγάλο ξενοδοχείο της περιοχής. Θυμάμαι καθημερινά η ματιά προς την Τουρκία ήταν μια ματιά περήφανη, ένιωθες κάτι σαν θεματοφύλακας της γαλανόλευκης και έπαιρνες δύναμη όταν άκουγες τις πτήσεις των ελληνικών μαχητικών. Νησί μεγάλο, πλούσιο, εντυπωσιακό και με πολύ τουρισμό κυρίως από το εξωτερικό. Κλασσικό Ελληνικό brand. Οι εικόνες που βλέπουμε σήμερα είναι ανησυχητικές. Δεν μπορεί να είναι τυχαίο ότι χτυπιούνται ναυαρχίδες του ελληνικού τουρισμού από τη λαθρομετανάστευση όπως η Κως, η Ρόδος, η Λέσβος κ.α.. Την ίδια ώρα η Ελληνική Πολιτεία αργεί πολύ να αντιδράσει, χαμένη στη μετάφραση και σε αριστερίστικες παρωχημένες ουτοπίες, όταν διεθνείς και ευρωπαϊκοί οργανισμοί σχεδόν εκλιπαρούν την ελληνική κυβέρνηση να σχηματοποιήσει μια στοιχειώδη πολιτική ώστε να μπορέσουν να συνδράμουν. Αν αναλογιστούμε ότι και τα Εθνικά θέματα έχουν μπει σε ύπνωση, τότε περιπτώσεις σαν αυτές πρέπει να αναχαιτιστούν άμεσα για να μην έχουμε κάποια στιγμή εξελίξεις τύπου Θράκης.
Έχω επίσης την εμπειρία ενός στρατοπέδου «φιλοξενίας» παράνομων μεταναστών στην πόλη που ζω, στην Κόρινθο. Διάσπαρτες τέτοιες δομές «φυτεύτηκαν» στο εσωτερικό της χώρας, στην περίπτωση της Κορίνθου εγκληματικά και ενάντια στο νόμο, εντός του αστικού ιστού, δίπλα σε σχολεία, Γυμνάσια και Λύκεια, και δίπλα σε εγκαταστάσεις άθλησης νέων παιδιών. Σχεδόν αυτόματα αναπτύχθηκε ένα «αλισβερίσι» με επιχειρήσεις που πουλάνε οδοντόκρεμες, οδοντόβουρτσες, πετσέτες, κουβέρτες, σάντουιτς. Οικονομικοί πόροι κατασπαταλήθηκαν σε διαφορετικά σημεία στη χώρα με ό,τι μπορεί να συνεπάγεται αυτό ως προς την αποτελεσματικότητά τους.
Να βάλουμε και άλλη μια διάσταση. Πολλές φορές από την θαλπωρή του καναπέ μας εξισώνουμε ανόμοια πράγματα. Το ότι εμείς μπορούμε να μετακινούμαστε με τη χρήση απλώς της ταυτότητάς μας εντός της Ε.Ε. είναι ένα από τα ευεργετήματα της συμμετοχής μας σε αυτή. Δεν σημαίνει ότι ισχύει το ίδιο για όλους, ούτε για οπουδήποτε θέλουμε να πάμε. Πριν δύο χρόνια εξέταζα τη διαδικασία μετανάστευσης στην Αυστραλία. Όπως και σε άλλες χώρες οι διαδικασίες είναι σαφώς αποτρεπτικές. Για όσους έχουν ασχοληθεί, μόνο το να συμπληρώσεις τις φόρμες του SkillSelect αποτελεί μια δύσκολη δοκιμασία. Μόνο στην Ελλάδα θεωρούμε φυσιολογικό το να χρίζεται κάποιος μετανάστης απλά και μόνο επειδή φέρει ένα χαρτί ταυτοποίησης ή καταγραφής των στοιχείων του. Οι σοβαρές χώρες εξετάζουν ικανότητες, δεξιότητες, αρτιότητα, δυνατότητα για εργασία ή σπουδές, δείκτες υγείας κτλ.. Εμείς δημιουργούμε σε όλη τη χώρα διάσπαρτους πυρήνες συνεχώς πολλαπλασιαζόμενων ανεξέλεγκτων ετερογενών πληθυσμών.
Η Ελλάδα πρέπει να δημιουργήσει το δικό της «Ellis Island» άμεσα κατά τη γνώμη μου, όπως δημιούργησε ένα κατεξοχήν κράτος – προϊόν μετανάστευσης, η Αμερική, και λειτούργησε από το 1892 έως το1954. Δεν είναι ούτε κακό, ούτε αντιδημοκρατικό. Είναι Εθνική ανάγκη και λύση σοβαρή. Είμαστε κράτος, χώρα, δεν είμαστε διεθνής υποδοχέας παράνομων μεταναστών. Δεν έχουμε καν τέτοια δυνατότητα. Διαφωνούσα κάθετα με την ύπαρξη διάσπαρτων στρατοπέδων κράτησης και διαφωνώ και σήμερα. Πιστεύω ότι πρέπει να βρεθεί ένα νησί, να γίνουν εκεί οι απαραίτητες υποδομές με συνολική και στοχευμένη διεθνή και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση χωρίς διασπορά πόρων, και να αποτελέσει το Ελληνικό «Ellis Island» που θα μετεξελιχθεί σε Ευρωπαϊκό διότι όσο και αν η Ευρώπη λοξοκοιτά, όλο και περισσότερο συνειδητοποιεί ότι είναι και δικό της πρόβλημα. Άλλωστε η Ελλάδα είναι σύνορο της Ε.Ε.. Τα ψέματα πρέπει να τελειώσουν με αυτή την ιστορία. Το θέμα πρέπει να αντιμετωπιστεί σε συγκεκριμένο χώρο και όχι να «χωνευτεί» από όλη την Επικράτεια. Είναι τόσο μεγάλες οι ροές που είναι αδύνατο να λειτουργήσουν παράλληλα με τις τοπικές κοινωνίες και μοιραία θα δημιουργήσουν σοβαρές αλλοιώσεις. Μόνο στη Μυτιλήνη το συγκεντρωμένο πλήθος είναι ίσο με το ¼ του συνολικού πληθυσμού στο νησί.
Με δεδομένη την εκτίμηση ότι οι ροές θα αυξηθούν η πρόταση αυτή είναι ρεαλιστική και ανθρωποκεντρική. Σε οργανωμένο ενιαίο χώρο οι άνθρωποι αυτοί θα έχουν ιατροφαρμακευτική πρόνοια, θα εξεταστούν, θα ταυτοποιηθούν και θα μπορέσουν να αξιολογηθούν. Κάποτε πολλοί θεώρησαν τη Σπιναλόγκα (1905 – 1957) απάνθρωπη, όμως απετέλεσε το μέσο ανάσχεσης και το χώρο παροχής πρόνοιας μέχρι να βρεθεί το φάρμακο για τη νόσο του Χάνσεν. Σαφώς και οι παράνομοι μετανάστες, οι πρόσφυγες, όπως θέλετε πείτε τους, δεν είναι άρρωστοι, όμως και πρόνοια χρειάζονται και δεν γίνεται να κυκλοφορούν ανεξέλεγκτα και άτακτα μέσα σε μια μικρή χώρα με τις ιδιαιτερότητες και τις δυνατότητες της Ελλάδας. Με τη συνδρομή της Ευρώπης ίσως μια τέτοια δομή θα μπορούσε να παίξει το ρόλο του κέντρου ελέγχου και της πύλης εισόδου προς όλη την ευρωπαϊκή επικράτεια και έτσι το βάρος να διαμοιραζόταν με τέτοιο τρόπο που να μην προκαλούσε αλλοιώσεις και ανακατανομές αναλογιών στους εγχώριους πληθυσμούς. Είναι θέμα πολιτικής και όχι κομματικών – ιδεολογικών δήθεν ευαισθησιών και ήδη έχουμε καθυστερήσει πολύ και αδικαιολόγητα.
*****
Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 23 Αυγούστου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 11.
Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Άμυνα και Διπλωματία», τεύχος Ιούλιος 2015 Η 20η επέτειος μιας ενεργειακής «Μεγάλης Ιδέας»: ο αγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη
Πριν από λίγες μέρες, βρέθηκα στην
Κόρινθο με την ευκαιρία της πρόσφατης κυκλοφορίας του βιβλίου ενός νέου
επιστήμονα, του Βασιλείου Μπαλάφα, με τίτλο «Ο Αγωγός
Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη στη Διεθνή Πολιτική – Μία συστηματική
πολυεπίπεδη ανάλυση της Ελληνικής Πολιτικής της περιόδου 2006-2009» (εκδόσεις ΙΝΦΟΓΝΩΜΩΝ).
Το θέμα που πραγματεύεται το βιβλίο, όσο
και η πρόσφατη υπογραφή στη Μόσχα της ελληνορωσικής, μη νομικά
δεσμευτικής, Συμφωνίας (βλ. Άρθρο 7 εδάφιο 4 του δημοσιευθέντος
Κειμένου), είναι βέβαιον οτι καθιστούν αυτό το βιβλίο ιδιαίτερα
επίκαιρο. Κυρίως όμως διδακτικό. Ειδικά σε ό,τι αφορά και συμβαίνει στην
Ελλάδα. Διδακτικό για τη σύγχυση μεταξύ της πολιτικής των προθέσεων και
των προθέσεων των πολιτικών. Αποτελεί, συνεπώς, ένα πολύτιμο βοήθημα σε
όποιον θέλει να αντιληφθεί, γιατί η απόσταση μεταξύ λόγων και έργων
είναι ένα διαχρονικό σύμπτωμα της ελληνικής πραγματικότητας. Πολιτικής
και όχι μόνο.Η ενεργειακή μας πολιτική δεν
είναι ο μόνος τομέας, η μόνη δράση στην οποία, ανάγλυφα, εμφανίζονται τα
συμπτώματα αυτά. Είναι όμως η δράση, όπου ίσως έχουν την πιο έντονη
παρουσία οι ανεξήγητες για τους μεν, ευεξήγητες για μένα, διακυμάνσεις
και ανατροπές. Είχα την τύχη να είμαι ήδη, από το Δεκέμβριο του 1994, ο
εκπρόσωπος του τότε υπουργού Εξωτερικών Κάρολου Παπούλια σε μία άτυπη
επιτροπή που τακτικά συνεδρίαζε στην Κηφισιά, στα γραφεία του «πατέρα
του αγωγού», αείμνηστου πια, Νίκου Γρηγοριάδη.
Τις μέρες αυτές, συμπληρώθηκαν 20 χρόνια
από την υπογραφή του πρώτου διμερούς ελληνοβουλγαρικού κειμένου στο
οποίο διατυπώνεται σαφώς η ενεργός στήριξη των δύο κυβερνήσεων στην
υλοποίηση του Αγωγού. Η Κοινή Διακήρυξη υπεγράφη στην Αθήνα (στους
κήπους της Βουλγαρικής Πρεσβείας) στις 20 Ιουνίου 1995 από τους
πρωθυπουργούς Ζαν Βίντενωφ και Ανδρέα Παπανδρέου. Μαζί με τον τότε
Διευθυντή της Διεύθυνσης Βαλκανικών Υποθέσεων του ΥΠΕΞ, πρέσβη Δημήτρη
Κυπραίο, είχαμε διαπραγματευθεί το κείμενο. Μάλιστα, όπως προκύπτει απο
το ημερολόγιό μου, είχαμε δύο παράλληλες διαπραγματεύσεις στην Αθήνα που
ξεκίνησαν, πριν από την έναρξη της επίσκεψης Βίντενωφ. Η επίσημη -ας
την ονομάσουμε έτσι- δεν προχωρούσε ικανοποιητικά λόγω και ορισμένων
ενδοκυβερνητικών διαφορών στην κυβέρνηση της Βουλγαρίας και δη μεταξύ
του πρωθυπουργού Βίντενωφ και του τότε υπουργού Εξωτερικών Γκεόργκι
Πιρίνσκι. Επικεφαλής της βουλγαρικής αντιπροσωπείας ήταν ένας φίλος,
εξαίρετος διπλωμάτης, ο Κόστα Αντρέγιεφ και της ελληνικής ο Δημήτρης
Κυπραίος.
Ταυτόχρονα, εν αγνοία των περισσοτέρων,
γινόταν μια παράλληλη διαπραγμάτευση με σύμβουλο του κ. Βίντενωφ.
Χρήσιμη και καθοριστική, σε συγκεκριμένη στιγμή, ήταν η συμβολή και του
πρέσβη Δημήτρη Καραϊτίδη, διπλωματικού συμβούλου του τότε πρωθυπουργού
Ανδρέα Παπανδρέου. Αυτά τα γράφω για την ιστορία. Αποτελούν μια
καταγραφή συγκεκριμένων ενεργειών και δράσεων που είχαν αποτέλεσμα.
Άλλοτε συνοδεύοντας τον υπουργό Εξωτερικών Κάρολο Παπούλια, άλλοτε μαζί
με τον πρέσβη Κυπραίο, πρέπει να επισκεφθήκαμε τη Σοφία πάνω απο πέντε
φορές μέσα στο 1995 και άλλες τόσες τη Μόσχα. Ήταν ένας διπλωματικός
μαραθώνιος.
Το Σεπτέμβριο του 2009, μια σημαντική
δήλωση του Γιώργου Παπανδρέου, από τη θέση του αρχηγού της Αξιωματικής
Αντιπολίτευσης που επέλαυνε προς την εξουσία (είχαν προκηρυχθεί ήδη οι
εκλογές μετά το διάγγελμα του πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή), ερμηνεύθηκε
οτι έδινε τέλος στον αγωγό. Ο πολύπαθος μεν, πολυδιαφημισμένος δε, αγωγός μεταφοράς αργού πετρελαίου Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης
ήταν για 15 περίπου χρόνια η «Μεγάλη Ενεργειακή Ιδέα» μιας «άλλης
Ελλάδας». Της Ελλάδας που κυριαρχούσε στην ΝΑ Ευρώπη, στα Βαλκάνια, ως η
«χώρα πρότυπο» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Της Ελλάδας που
αποτελούσε την «πετυχημένη ιστορία» στην περιοχή της. Της Ελλάδας που
ενίοτε με θαυμασμό, πολλάκις με φθόνο, συχνά δε με φανερή ενόχληση οι
γείτονές της υποχρεώθηκαν να της αναγνωρίσουν, τουλάχιστον για μια
δεκαπενταετία, την πολιτική και οικονομική πρωτοκαθεδρία. Να της
αναγνωρίσουν, επίσης, και το ρόλο αγωγού-γέφυρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση
και το ΝΑΤΟ. Εκείνη η ισχυρή Ελλάδα-πρότυπο δεν υπάρχει πια. Ο αγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης
ήλθε ακριβώς τότε, εκείνη την εποχή, στην κατάλληλη στιγμή σαν το
επιστέγασμα ή σαν το «φωτοστέφανο» εκείνης ακριβώς της άλλης Ελλάδας.
Δεν κρύβω ότι, συχνά, νοσταλγώ εκείνες τις σελίδες του Ημερολογίου μου.
Επιστροφή, τώρα, στην πραγματικότητα!
Όταν διάβασα τη μεταπτυχιακή εργασία του κ. Βασιλείου Μπαλάφα, τον οποίο
γνώρισα στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στην Κόρινθο, κατάλαβα οτι αυτό
το πόνημα δεν έπρεπε να μείνει μόνο στην αξιόλογη βιβλιοθήκη του
νεότερου και εξαιρετικού αυτού πανεπιστημίου της Ελλάδος. Έπρεπε να
γίνει κτήμα περισσοτέρων. Των πολλών. Από την πλευρά μου, σπεύδω να
σταθώ σε δύο σημεία:
1. Στην ανάγκη εθνικής συνεννόησης και
συναίνεσης -στο μέτρο του εφικτού- στα ζητήματα που αφορούν στα εθνικά
μας συμφέροντα. Η ενέργεια ανήκει κατεξοχήν στη κατηγορία αυτή. Το
κράτος και τα εθνικά συμφέροντα έχουν συνέχεια. Οι κυβερνήσεις έρχονται
και παρέρχονται. Μια χώρα δεν μπορεί να διεκδικεί εύσημα σοβαρότητας,
όταν οι ενεργειακές της σχέσεις, για παράδειγμα με τη Ρωσική Ομοσπονδία,
μεταβάλλονται, ανατρέπονται, διορθώνονται και ξαναρχίζουν από το μηδέν ή
κοντά στο μηδέν κάθε 18 μήνες ή κάθε δύο ή τρία χρόνια. Δηλαδή, μετά
από κάθε κυβερνητική αλλαγή στην Ελλάδα. Η εποχή των κυβερνήσεων
διαρκείας τετραετιών και βέβαια οκταετιών δείχνει δυστυχώς, διότι
προκύπτει αλλοίωση του πνεύματος του Συντάγματος, να έχει παρέλθει.
Ο αγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης
ήταν θύμα μίας τέτοιας κυβερνητικής αλλαγής που έφερε και αλλαγή
πολικής και στάσης απέναντι στο σχέδιο. Για να εξασφαλισθεί η συνέχεια
και η μετάβαση από τον ενεργειακό σχεδιασμό, στη συμφωνία και μετά στην
υλοποίηση, επιβάλλεται η μεγαλύτερη δυνατή πολιτική συναίνεση. Η
κατασκευή και λειτουργία οποιουδήποτε αγωγού, από τη στιγμή της σύλληψης
της ιδέας μέχρις ότου ανοίξει η στρόφιγγα, χρειάζεται, τουλάχιστον, μία
δεκαετία.
Θυμίζω ότι οι διακρατικές διαβουλεύσεις για τον αγωγό Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης
ξεκίνησαν στα τέλη του 1994. Το σχέδιο υλοποίησής του στηρίχθηκε
συστηματικά από όλες τις κυβερνήσεις της Ελλάδας μέχρι το Σεπτέμβριο του
2009. Άρα, η ενδο-ελληνική συνεννόηση και η πολιτική συναίνεση πρέπει
να είναι συνθήκη «εκ των ων ουκ άνευ» προκειμένου να προχωρήσουμε. Έτσι,
αν μη τι άλλο, κάθε Πρωθυπουργός θα σταθμίζει καλύτερα τα περιθώρια
πολιτικής στήριξης που διαθέτει, το χρόνο που απαιτείται και το απόθεμα
πολιτικού και διπλωματικού κεφαλαίου που διαθέτει, αποφεύγοντας κινήσεις
που δεν έχουν εξασφαλισμένη την «επόμενη ημέρα».
2. Όσο και αν δεν αρέσει να ακούγεται,
εν τούτοις είμαστε υποχρεωμένοι να παραδεχθούμε ότι μια χώρα που πατά
γερά στα πόδια της και δεν είναι (ή έστω δεν θεωρείται)
«κράτος-επαίτης», έχει μεγαλύτερα περιθώρια και δυνατότητες
διαπραγμάτευσης. Είμαι μεταξύ αυτών που, εδώ και χρόνια, επιμένουν στη
σημασία μίας ορθολογικής και προσεκτικής προβολής και αξιοποίησης του
λεγόμενου «γεωπολιτικού χαρτιού». Προς την Ουάσιγκτον, κυρίως, αλλά όχι
μόνον. Προς το ΝΑΤΟ, καθώς και προς την πλευρά συγκεκριμένων εταίρων και
συμμάχων. Όχι όμως με άναρθρες και αδόκιμες δηλώσεις που απευθύνονται
περισσότερο προς τα ευήκοα ώτα, των τηλεθεατών των δελτίων ειδήσεων.
Τονίζω δε, σε κάθε περίπτωση, ότι οι
«αναντικατάστατες» αμερικανικές βάσεις στη Σούδα έχουν αποκτήσει
τεράστια υπεραξία λόγω των συνεχών ανατροπών στην Μέση Ανατολή και στη
Βόρεια Αφρική. Στα νέα, δηλαδή, μέτωπα πολεμικών συγκρούσεων. Θα πρέπει,
επιτέλους, να μάθουμε ότι σε υπολογίζουν, όταν διεκδικείς και δεν είσαι
μόνιμα δεδομένος. Αντίθετα προς ορισμένες τοποθετήσεις τις οποίες
σέβομαι μεν, διαφωνώ δε. Επιμένω ότι η Ελλάδα θα θεωρείται πλέον ως
απόλυτα δεδομένη και απομονωμένη στην περίπτωση που οδηγηθεί εκτός
Ευρωζώνης και στη συνέχεια εκτός των κέντρων και διαδικασιών λήψεως
αποφάσεως της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πρέπει να αναλάβουμε, ο καθένας χωριστά
και όλοι μαζί, τις ευθύνες που μας αναλογούν. Ώστε τα παθήματα να μην
μας γίνονται «αναπόσταστη της φύσεως έξις». Παρότι οι μεγαλόστομες
διακηρύξεις που πρόσφατα ακούστηκαν πάλι για μεγαλόπνοους ενεργειακούς
σχεδιασμούς και αγωγούς, μάλλον δεν επιβεβαιώνουν το συμπέρασμα αυτό. Εν
τέλει, η έξις προς την υπερβολή και η έλλειψη του μέτρου ήταν και
παραμένει η μόνιμη μας φύσις.
3. Κλείνοντας αυτό το σημείωμα θα ήθελα
να αναφερθώ στη αμερικανική θέση που ήταν σαφής εξαρχής: ουδέποτε τον
θεώρησε ως προτεραιότητα. Πώς εκδηλώθηκε η στάση αυτή;
– α) Στην αρχική φάση του Σχεδίου, το
1994 και εντεύθεν, η αντίθεση (γιατί περί αυτής πρόκειται) συνδεόταν με
την ανάγκη-σημασία εξυπηρέτησης των αμερικανικών και όχι μόνο
συμφερόντων μέσω της, κατά προτεραιότητα, προώθησης πετρελαιαγωγού
Μπακού-Τιφλίδας-Τσεϊχάν (BTC) μέσω της Τουρκίας που κατέληγε στο
Τσεϊχάν. Ο τότε πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, Νίκολας Μπερνς, είχε εξαρχής
εκμυστηρευθεί σε συνομιλητές του, με διπλωματική αβρότητα που πάντως
δεν απέκρυπτε την πραγματικότητα, οτι η Ουάσιγκτον είχε άλλες
προτεραιότητες.
– β) Μετά την έναρξη λειτουργίας του
αγωγού BTC και την επίτευξη του βασικού στρατηγικού στόχου των ΗΠΑ που
σημειωτέον, ως προς αυτό, ταυτιζόταν με τα συμφέροντα της Τουρκίας, η
Ουάσιγκτον εμφανιζόταν αδιάφορη μεν, χωρίς ανοικτή στήριξη δε, στο
σχέδιο Μπουργκάς–Αλεξανδρούπολη. Άρα, εξακολουθούσε να μην συνιστά προτεραιότητα για τον αμερικανικό σχεδιασμό.
– γ) Η τρίτη φάση, που, κατά την
εκτίμηση μου, επανέφερε την αμερικανική αντίθεση στην πρώτη γραμμή, ήταν
η χρονική «σύμπτωση» της περί υλοποίησής του πολιτικής απόφασης μεταξύ
των Κώστα Καραμανλή, Βλαντιμίρ Πούτιν και Γκεόργκι Περβάνωφ στη τριετία
2006- 2008 με την παράλληλη προώθηση του αγωγού μεταφοράς ρωσικού
φυσικού αερίου SOUTHSTREAM. Η οποία, σημειωτέον, ερμηνεύθηκε απο την
Ουάσιγκτον ως εγκατάλειψη ή, στην καλύτερη περίπτωση, υποβάθμιση από την
Αθήνα του αγωγού μεταφοράς αζερικού αερίου μέσω του ITGI.
Οφείλω να υπογραμμίσω οτι οι στενές
σχέσεις ενεργειακής συνεργασίας με τη Ρωσία, που προώθησε ο πρωθυπουργός
Κώστας Καραμανλής, δεν είχαν ούτε θα μπορούσαν να είχαν το χαρακτήρα
αντίβαρου στις σχέσεις της Ελλάδος με το ΝΑΤΟ ή με την Ουάσιγκτον. Ήταν
σίγουρα μια συνειδητή πολιτική που υπηρετούσε τα εθνικά συμφέροντα. Το
σκεπτικό είναι απλό. Η ενεργειακή αλληλεξάρτηση της Ελλάδος, καθώς και
της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή εν περιπτώσει μέρους αυτής, δεν μπορούσε να
εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο απο έναν αγωγό φυσικού αερίου που
διέρχεται μέσω της Τουρκίας.
Η δική μου προσωπική, αν θέλετε,
ερμηνεία έχει και μια άλλη πτυχή: η κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή, ήδη
στα πρώτα της βήματα, δέχθηκε απο την Administration Μπους-Τσένεϊ ένα
πλήγμα: ήταν η αιφνιδιαστική αναγνώριση της πρώην Γιουγκοσλαβικής
Δημοκρατίας της Μακεδονίας με τη συνταγματική της ονομασία, την 4η
Νοεμβρίου 2004. Μάλιστα, ενώ ήταν σε εξέλιξη ελληνική πρωτοβουλία τόσο
προς την κυβέρνηση της πΓΔΜ, όσο και προς τον κ. Μάθιου Νίμιτς, για
επίσπευση των συνομιλιών για την εξεύρεση αμοιβαίως αποδεκτής λύσης στο
θέμα του ονόματος της γειτονικής μας χώρας. Η ενέργεια αυτή, της
Ουάσιγκτον, κλόνισε τις σχέσεις εμπιστοσύνης σε βαθμό μεγαλύτερο αυτού
που αφήσαμε τότε να φανεί. Ήταν ένα χτύπημα που άφησε βαθιά πληγή. Μετά
την εκλογή του προέδρου Ομπάμα, το Νοέμβριο του 2008, οι σχέσεις μπήκαν
σε σταθερή πορεία ανάπτυξης και βελτίωσης.
Πριν από μερικές ημέρες αναζητούσα στο διαδίκτυο πληροφορίες σχετικά με τον αντίκτυπο που είχαν στην παγκόσμια δημόσια σφαίρα οι πρόσφατες εξελίξεις στη χώρα μας με το δημοψήφισμα και τη δραματική εν τέλει προσχώρηση της κυβέρνησης στη συμφωνία με τους ευρωπαίους εταίρους. Τα σύγχρονα διαδικτυακά εργαλεία καθιστούν πια πολύ εύκολη μια τέτοια αναζήτηση τουλάχιστον σε ό,τι αφορά στο διεθνή τύπο, στις δημοσιευμένες ακαδημαϊκές εργασίες, αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media).
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι από τις αρχές Ιουνίου μέχρι σήμερα η ελληνική πραγματικότητα σχεδόν μονοπωλεί το παγκόσμιο ενδιαφέρον το οποίο ξεπέρασε κατά πολύ το ανάλογο ενδιαφέρον που παρουσιάστηκε το Μάιο του 2010. Το διαδίκτυο έχει κατακλυστεί από αναλύσεις για όλα τα γούστα, από όλες τις οπτικές γωνίες και σχεδόν όλα τα διεθνή έγκυρα μέσα ενημέρωσης και επιστημονικά περιοδικά περιλαμβάνουν το «ελληνικό ζήτημα» στα 2-3 πρώτα θέματά τους. Η συντριπτική πλειονότητα των αναλύσεων παρουσιάζει μια απαισιόδοξη οπτική με εξαίρεση μερίδα αναλύσεων που προσεγγίζουν το θέμα περισσότερο πολιτικά επικεντρώνοντας στις δομικές αδυναμίες της Ευρωζώνης και της εν γένει ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, θέτοντας το θέμα σε μια ευρύτερη ανάγκη αναδιάρθρωσης της ΕΕ και της Ευρωζώνης με άξονα τις θεμελιώδεις αρχές δημιουργίας τους. Αυτή η τελευταία οπτική δεν αποτελεί κάτι το πρωτόγνωρο, έχει πολλαπλώς διατυπωθεί σε ακαδημαϊκές αναλύσεις και παλαιότερα, όμως το «ελληνικό ζήτημα» ήρθε να αποτελέσει τον ιδανικό μεγεθυντικό φακό για όσους θέλουν να ερευνήσουν θέματα της οικονομικής ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Επειδή στην Ελλάδα συνηθίζουμε να προβαίνουμε σε σχετικά επιπόλαιες παραδοχές, θα πρέπει να τονιστεί ότι όσοι προσεγγίζουν το ζήτημα αναλύοντας δομικά στοιχεία της Ευρωζώνης, δεν σημαίνει ότι υποχρεωτικά τάσσονται υπέρ των συμφερόντων της χώρας μας, ή υπέρ της κυβέρνησης, ή ακόμα υπέρ μιας ακόμα δικής μας χρεοκοπίας για το … καλό μας. Αν διαβάσετε προσεκτικά τα άρθρα αυτά θα δείτε ότι περιέχουν σωρεία παραδοχών που δεν είναι και τόσο στέρεες σύμφωνα με την πραγματικότητα που βιώνουμε στην Ελλάδα. Πρόσφατη τέτοια περίπτωση αποτελεί ο διεθνούς φήμης οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν ο οποίος δήλωσε στο CNN ότι ίσως υπερεκτίμησε τις ικανότητες της ελληνικής κυβέρνησης γιατί «δεν το σκέφτηκε ποτέ ότι δεν θα ήταν προετοιμασμένοι να ορθώσουν το ανάστημά τους χωρίς να έχουν κάνει οποιοδήποτε σχεδιασμό έκτακτης ανάγκης... το εκπληκτικό είναι ότι νόμιζαν πως θα μπορούσαν απλώς να απαιτήσουν καλύτερους όρους χωρίς να έχουν οποιοδήποτε σχέδιο backup».
Μια ακόμα κοινή συνισταμένη όλων αυτών των αναλύσεων είναι ότι το διακύβευμα του δημοψηφίσματος υπήρξε τελικά η έξοδος ή μη της Ελλάδας από την Ευρωζώνη, η μετάβαση ή μη σε ένα εθνικό νόμισμα με ενδιάμεση στάση μια περίοδο που όλοι συμφωνούν ότι θα ήταν φοβερά δύσκολη και φροντίζουν επιμελώς να μην τη περιγράφουν, άσχετα με όσα ισχυρίστηκε η ελληνική κυβέρνηση περί της ουσίας του. Και στην Ελλάδα όμως, όσοι έχουμε γράψει σχετικές αναλύσεις, είτε τελικά ψηφίσαμε «ΝΑΙ», είτε «ΟΧΙ» στο δημοψήφισμα, έχουμε αναφερθεί πολλαπλώς στις παθογένειες της Ευρωζώνης, οι οποίες είναι υπαρκτές αλλά όχι ικανές ώστε να «φορτωθούν» ολόκληρο το ελληνικό ζήτημα.
Οι περισσότερες αναλύσεις κλείνουν απότομα όταν το θέμα έρχεται στα χρέη, στα δάνεια και στα λεφτά για να το θέσουμε στην πραγματική του διάσταση. Στα λεφτά των άλλων και στα λεφτά τα δικά μας που θα χρειαστούν για να κρατηθεί η Ελλάδα οικονομικά σε υποστήριξη. Κάπου εκεί έφτασε η αναζήτησή μου σε ένα γράφημα που διαθέτει στο διαδίκτυο η Wall Street Journal και επιμελούνται οι Forelle, Minczeski και Bentley (graphics.wsj.com/greece-debt-timeline/). Πρόκειται για ένα γράφημα που περιέχει σε πραγματικό χρόνο όλες τις υποχρεώσεις της χώρας και πως αυτές αναδιανέμονται στη λωρίδα του χρόνου μέχρι το 2054 (!!!) ανάλογα με τις όποιες συμφωνίες. Αξίζει να επισκεφτείτε την ιστοσελίδα και να το δείτε, όπως και να παρατηρήσετε τις λέξεις που χρησιμοποιούνται : first bailout, 2012 default, second bailout, και πάει λέγοντας.
Τα νούμερα και το βάθος του χρονικού ορίζοντα είναι τερατώδη. Ελλείψει εθνικού σχεδίου η χώρα φαίνεται να έχει μπει στο δοκιμαστικό σωλήνα όπου ο καθένας κάνει σχέδια επί χάρτου και προτείνει ακόμα και ακραίες λύσεις έχοντας βέβαια φροντίσει για το καθαρά προσωπικό του backup, είτε αυτό λέγεται Αίγινα, είτε Αυστραλία ή Αμερική, είτε όπως αλλιώς το έχει σχεδιάσει. Το πολιτικό σύστημα έχει αρχίσει να εμφανίζει στρεβλώσεις και επικίνδυνες ενδείξεις πλήρους πολτοποίησης που έχουν ως κοινή αναφορά την κάθε φορά προσωρινή «σωτηρία» της χώρας που σχεδόν πάντα υποστηρίζει ράθυμα και απρόθυμα.
Θα το επαναλάβω ακόμα μια φορά. Η χώρα χρειάζεται Εθνικό σχέδιο με ευρεία πολιτική υποστήριξη και Εθνική κοινή προσπάθεια σε κυβερνητικό επίπεδο πέρα από ιδεολογικές και κομματικές κατατμήσεις. Χρειάζεται οπτικοποίηση (visualization) στόχων και προόδου, δουλειά επί του πρακτέου πέρα από τις παραδοχές των διεθνών αναλυτών. Όχι γιατί δεν έχουν την υφή της αυθεντίας, αλλά γιατί δεν έχουν ικανή άποψη για νοοτροπίες, στάσεις και συμπεριφορές που εμείς γνωρίζουμε ότι αν διορθωθούν, εύκολα θα βελτιωθεί το τοπίο. Τουλάχιστον, αν είναι να συνεχίσουμε να αποτελούμε διαρκές πείραμα, ας το κάνουμε με έναν δικό μας οδικό χάρτη γιατί όπως και να το κάνουμε, όλοι πια ξέρουμε καλύτερα από τους όποιους «άλλους» τι πρέπει να αλλάξουμε.
***** Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 26 Ιουλίου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 10.
Λίγα λόγια για ποιο λόγο, κατά την ταπεινή μου άποψη, την Κυριακή η επιλογή του ΝΑΙ καθίσταται μονόδρομος σε ένα έωλο δημοψήφισμα έτσι ώστε η Ελλάδα μας να διατηρήσει τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της, να κρατήσει το ευρωπαϊκό της κεκτημένο και να μην κατρακυλήσει στην άβυσσο και τον ολέθριο εθνικό διχασμό.
Η ευθύνη που έχει αδίκως μετακινηθεί στους πολίτες είναι και δυσβάσταχτη και δυσανάλογη μπροστά σε ένα ζήτημα που η ίδια η Κυβέρνηση είχε αναλάβει να φέρει εις πέρας και μπροστά σε ένα δημοψήφισμα που ουσιαστικά το ερώτημά του δεν έχει μακράς διάρκειας αποτέλεσμα υπό οποιαδήποτε επιλογή και δεν υφίσταται και ως ερώτημα την ώρα που διεξάγεται το δημοψήφισμα.
Ανοιχτή επιστολή στον Πρωθυπουργό της Ελλάδος, κ. Τσίπρα
Αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,
τούτες τις δύσκολες ώρες θα ήθελα να σας απευθύνω αυτή την ανοιχτή επιστολή, πιστεύοντας ότι επιτέλους στη χώρα μας αποκτά νόημα η άποψη του κάθε πολίτη σε σχέση με όσα συμβαίνουν γύρω μας. Πιστεύω βαθειά ότι κανείς πολίτης δεν μπορεί να μένει αμέτοχος μπροστά στις δύσκολες ώρες, κανείς δεν έχει δικαίωμα να απέχει, κανείς δεν έχει δικαίωμα απλώς να ασκεί κριτική. Πιστεύω όμως ότι και κανείς δεν μπορεί να υποχρεώνεται μονοδιάστατα να συντάσσεται μεταξύ δύο μονολεκτικών απαντήσεων χωρίς περιθώριο διαλόγου και ανάλυσης, ειδικά όταν το ερώτημα που τίθεται και οι δύο εκδοχές των απαντήσεων έχουν βραχυπρόθεσμη προοπτική.
Οι εποχές που ο πολίτης μέσα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο έπρεπε να απαντά κάτω από το φως μιας λάμπας με ένα μονολεκτικό «ναι» ή «όχι» έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί. Μην αδικείτε την υστεροφημία σας με το να τις επαναφέρετε.
Θα ήθελα να σας θυμίσω τα δικά σας λόγια στο Ίδρυμα Καραμανλή στις 6 Μαρτίου 2013, με αφορμή τη συμπλήρωση 15 ετών από τον θάνατο του Εθνάρχη :
«Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί τον ιδιαίτερο ρόλο που παίζουν οι ξεχωριστές προσωπικότητες στην Ιστορία. Μια τέτοια ξεχωριστή προσωπικότητα της σύγχρονης Ελλάδας, υπήρξε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Αυτό που καθιστά την προσωπικότητά του ξεχωριστή, ακόμα και για τους αντιπάλους του είναι ότι κατάφερε η προσφορά του στη χώρα, να ξεπεράσει, σε ορισμένα σημεία, τα όρια της ιδεολογίας του.»
Βρίσκεστε σε ένα ανάλογο κατώφλι τηρουμένων των αναλογιών. Στο κατώφλι της Ιστορίας και καλείστε να αποφασίσετε τι θα συνοδεύσει το όνομά σας. Μην μεταθέτετε αυτή την ευθύνη στο λαό. Μην αποποιείστε ως προσωπικότητα το ρόλο σας και μην οδηγείτε τους πολίτες σε ένα δημοψήφισμα που μόνο διχάζει, που δεν έχει μακροπρόθεσμη προοπτική όποιο και αν είναι το αποτέλεσμά του.
Ακυρώστε τη διεξαγωγή του αμφίσημου δημοψηφίσματος και αναλάβετε τη δική σας ευθύνη απέναντι στην Ιστορία. Διεκδικήστε να γράψετε εσείς την Ιστορία και μην αφήσετε να τεθεί υπό το πρίσμα ερμηνειών, θολών εκβάσεων, συγκυριακών περιστατικών.
Υψώστε το ανάστημά σας ακόμα και προς τα όρια της ιδεολογίας σας, καλέστε τους πολιτικούς αρχηγούς και αναζητήστε τη λύση για το λαό, για την Ελλάδα, για την Ελλάδα της Ευρώπης.
Μην αφήσετε την Ελλάδα να οδηγηθεί στην οποιαδήποτε άβυσσο και μάλιστα με λαϊκή επιλογή.
Μετά από τη μακρά περίοδο βύθισης της χώρας στην οικονομική κρίση υπάρχει πια πλούσια εγχώρια και διεθνής βιβλιογραφία η οποία και συνεχώς εμπλουτίζεται. Στις πηγές αυτές εμφαίνεται μια κοινή διαπίστωση σχετικά με την αφετηρία του σύγχρονου ελληνικού «δράματος».
Η αφετηρία τοποθετείται στο 2008 ως προς τα πρώτα σημάδια της καταιγίδας που θα ακολουθούσε, και στο Μάρτιο του 2009 ως προς την πρώτη καταγεγραμμένη αδυναμία των ελληνικών κομμάτων να ομονοήσουν σε μερικούς ελάχιστους βασικούς άξονες, στα βασικά και στα αυτονόητα, υπό το φάσμα της πιο σύνθετης και της πιο μεγάλης μετά τον πόλεμο, οικονομικής κρίσης.
Ήταν η περίοδος που κατέρρεαν οι περίφημοι βασικοί άξονες ανασυγκρότησης και περιστολής των δημοσίων δαπανών που πρότεινε η Κυβέρνηση Κ.Καραμανλή διαθέτοντας μια ισχνή, εν πολλοίς για διάφορους λόγους σαθρή, κοινοβουλευτική πλειοψηφία και ζητώντας – μάταια – τη συνεργασία, τη στήριξη ή την ανοχή της τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης του Γ.Παπανδρέου.
Ανατρέχοντας κανείς στις γραπτές δηλώσεις εκείνης της εποχής, πολύ εύκολα θα διακρίνει εντός αυτών των αξόνων τα πρώτα στοιχεία ενός ολοκληρωμένου προγράμματος μέτρων και παρεμβάσεων, κάτι σαν αυτό που συνηθίσαμε αργότερα να ονομάζουμε «μνημόνιο». Πολλά από όσα λέγονταν και γράφονταν τότε ήταν ήπιες εκδόσεις των μετέπειτα όλο και πιο σκληρών εκδοχών δεσμών μέτρων προσαρμογής στα κελεύσματα της «τρόικας», όπως ονομάστηκε το τριμερές σχήμα ΔΝΤ, ΕΚΤ και ΕΕ, των «θεσμών» όπως το ξέρουμε σήμερα κατόπιν των εργασιών «εξωραϊσμού» της Κυβέρνησης Αλ.Τσίπρα.
Στις ιστοσελίδες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επίσης, από τότε το διαθέσιμο πρωτογενές υλικό έχει εμπλουτιστεί εντυπωσιακά. Εκεί θα βρει κανείς δεκάδες εκθέσεις από τα δύο οικονομικά προγράμματα του Μαΐου του 2010 και του Μαρτίου του 2012, όπως και τις 7 συνολικά εκθέσεις προόδου της TFGR (Ομάδα Δράσης για την Ελλάδα), της Task Force για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία. Νούμερα, κείμενα, μέτρα, παρεμβάσεις, διαπραγματευτικό πεδίο, είναι όλα εκεί, ανά ημερομηνία, διαθέσιμα σε διάφορες γλώσσες, ταξινομημένα και τακτοποιημένα.
Εδώ εμφανίζεται ένα εντυπωσιακό στοιχείο. Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσφέρει όλα αυτά τα στοιχεία ελεύθερα στο διαδίκτυο, προσβάσιμα στον οποιοδήποτε ανά πάσα στιγμή, στην Ελλάδα εδώ και 5 χρόνια βιώνουμε ένα άγριο σκηνικό μυστικοπάθειας και ομίχλης σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις, με το τι συζητάμε με τους ευρωπαίους εταίρους. Μας αρέσει να μιλάμε για open data και big data, αλλά οι Πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, τα email του ενός και του άλλου (Χαρδούβελη, Βαρουφάκη και πάει λέγοντας), η γνώση επί των αληθινών θέσεων της εκάστοτε κυβέρνησης θυμίζει προνόμιο μεσαιωνικών ελίτ που ανάλογα με τον τίτλο, έφεραν και τα ανάλογα φεουδαρχικά πλεονεκτήματα επί γης και ανθρώπων.
Σαν να μη θέλει κανείς να πει την αλήθεια, σαν να μη θέλει κανείς να γνωρίζει ο κόσμος την αλήθεια, σαν να μας αρέσει αυτή η καθημερινή ανακατωσούρα στα τηλεπαράθυρα όπου υπουργοί, βουλευτές, γραμματείς λαμβάνουν θέση τηλεσχολιαστών και τρώνε και τη δουλειά κάποιων ανθρώπων εδώ που τα λέμε. Να μην αναφερθώ και στους αδιάβαστους ή στους ζηλωτές των πιο ακραίων μέτρων που ηδονίζονται (ή αδωνίζονται) με το να προκαλούν όσο μπορούν περισσότερο και ακόμα παραπέρα μια κοινωνία που βρίσκεται πια σε αδράνεια και παραζάλη, ενίοτε σε πλήρη άγνοια, αβεβαιότητα και αρκετές φορές νιρβάνα.
Αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που μας κρατάει 5 χρόνια μετά, ύστερα από δύο προγράμματα στήριξης (όσο άσχημα και αν είναι) και δεν έχουμε κατορθώσει να εκμεταλλευτούμε αυτό το χρόνο για να συντάξουμε ένα Εθνικό σχέδιο ανασυγκρότησης που θα το τηρήσουμε, θα το παρουσιάσουμε και θα το αναρτήσουμε σε μια ειδική ιστοσελίδα όπου θα καταγράφεται η πρόοδός του. Έτσι για να δείξουμε ότι και εμείς ξέρουμε να χρησιμοποιούμε το Microsoft Project με ορόσημα, με ωραίες χρωματιστές μπάρες και στόχους που θα υλοποιούνται στην πορεία. Τι μας εμποδίζει εδώ που φτάσαμε και μετά από 5 χρόνια δεν μπορούμε να βρούμε μια ισορροπία σε δράσεις που δεν θα διαλύουν την κοινωνική συνοχή, θα περιλαμβάνουν παραγωγική ανασύνταξη και θα εξορθολογήσουν τομείς στους οποίους καταφανώς έχουμε πολλά περιθώρια βελτίωσης ;
Νομίζω ότι είναι η ώρα για ένα Εθνικό σχέδιο ανασυγκρότησης, συγκεκριμένο, βασισμένο στους άξονες του Μαρτίου του 2009 με τους συμβιβασμούς που πρέπει να γίνουν ένεκα της πολύ χειρότερης οικονομικής κατάστασης. Δεν μιλώ για συμβιβασμό με τους «έξω». Μιλώ για συμβιβασμό «εντός έδρας». Όχι για τους άλλους, όχι για την Ευρώπη και το Ευρώ, όχι για τα media και τις πρωινές ή βραδινές εκπομπές, για εμάς, για όλους μας, για τα παιδιά μας. Ξέρω, θα πει κάποιος ότι αυτή η ευκαιρία χάθηκε και ότι ο χρόνος δεν υπάρχει. Διαφωνώ. Ρωτήστε εκείνους που συνέταξαν τις Εκθέσεις που βρίσκονται στις ιστοσελίδες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όρεξη και μεράκι θέλει, αγάπη για την πατρίδα και τους ανθρώπους της, αλληλοσεβασμό και λίγη εκτίμηση στο διπλανό και θα προλάβουμε. Ας το κάνουμε αυτό και ας το αρνηθεί η Ευρώπη αν μπορεί. Που δεν μπορεί. Γιατί έτσι φτιάχτηκε και η ίδια.
*****
Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 21 Ιουνίου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 10.
Την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2015 πραγματοποιήθηκε το 5o e-GOVERNMENT FORUM 2015 στο Αμφιθέατρο του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου.
Στην τρίτη θεματική ενότητα με τίτλο "Σχεδιασμός, υλοποίηση, ανάπτυξη και αξιοποίηση εφαρμογών και υποδομών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης" εντάχθηκε και η παρουσίαση με θέμα "Done is the engine for more: Καλές πρακτικές – Μια bottom-up προσέγγιση" του Βασίλη Μπαλάφα από το Τμήμα Πληροφορικής της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας.
Στο πάνελ της θεματικής ενότητας έλαβαν επίσης μέρος με χρήσιμες παρουσιάσεις οι Παναγιώτης Αθανασιάδης, Εμμανουήλ Γιαμπουράς, Δημήτρης Γκρίτζαλης, Φώτης Καλαμαντής, Γρηγόρης Βιδάκης και Κώστας Παπαδάτος.
Στόχος της παρουσίασης ήταν να δείξουμε καλές πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί και λειτουργούν στο Τμήμα Πληροφορικής της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας, πρακτικές που προέρχονται από την ομαδική δουλειά των εργαζομένων και έχουν δημιουργηθεί με ελάχιστο κόστος ενώ έχουν επιφέρει σημαντικές εξοικονομήσεις τα τελευταία 5 χρόνια. Κατά κύριο λόγο πρόκειται για εφαρμογές καταμερισμού εργασίας και καταγραφής της καθημερινής δουλειάς του προσωπικού, προγραμματισμό εργασιών και παρακολούθηση της προόδου της καθημερινής λειτουργίας της Υπηρεσίας. Επίσης, παρουσιάστηκε μια ακόμα δικτυακή εφαρμογή διαχείρισης αποθήκης και εξοπλισμού συνολικά της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας που περιλαμβάνει τρέχοντα εξοπλισμό σε λειτουργία και ανταλλακτικά.
Σε ένα δεύτερο επίπεδο, προσδοκία της παρουσίασης ήταν να δείξει ότι ο Δημόσιος Τομέας διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό υψηλού επιπέδου και πολυσχιδών ικανοτήτων το οποίο πρέπει να αφεθεί να πάρει πρωτοβουλίες και να επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή λειτουργία, αλλαγές που όμως δεν μπορούν να λάβουν χώρα εντός ενός περιβάλλοντος "στρατηγικής γραφειοκρατίας" - όπως περιγράφηκε κατά την ομιλία - που δεν αφήνει περιθώρια καινοτομίας και πρωτοβουλίας με κύριο στόχο πάντα τη βελτίωση της εξυπηρέτησης των πολιτών, την εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών και τη σημαντική εξοικονόμηση πόρων μέσω των νέων τεχνολογιών και ενός καλύτερου οργανωτικού πλέγματος λειτουργίας.
Η παρουσίαση συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων στο συνέδριο που για ακόμη μια χρονιά σημείωσε αθρόα προσέλευση χάρη στις εδώ και πολλά χρόνια άοκνες προσπάθειες του Greek ICT Forum και του κ. Γιάννη Χαλαβαζή. Είναι χαρακτηριστικά τα σχόλια που γράφτηκαν στην έγκυρη ιστοσελίδα ICTplus.gr : "Η ομιλία που έκανε εντύπωση και σχολιάστηκε ευρέως και ομοθημαδόν ήταν του κ. Βασίλη Μπαλάφα από την νομαρχία Κορίνθου [ έτσι την θυμόμαστε οι παλαιότεροι ] ο οποίος παρουσίασε πως [ με ίδιες δυνάμεις, πόρους και μέσα ] οργανώθηκε ψηφιακά και σήμερα υπάρχουν και λειτουργούν συστήματα πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, που συμβάλουν συστηματικά και αποφασιστικά στις υπηρεσίες και την λειτουργία της Νομαρχίας.".
Η κεντρική φιλοσοφία της παρουσίασης ήταν ότι με καλή συνεργασία εντός των υπηρεσιών, δημιουργικές και επωφελείς συνέργειες μεταξύ του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, υπέρβαση του ασφυκτικού γραφειοκρατικού μοντέλου που παραμένει προσκολλημένο στον τύπο και όχι στην ουσία, παράλληλα με τη χρήση των ΤΠΕ, μπορούν να αναδειχθούν πρακτικές που διευκολύνουν την καθημερινή λειτουργία, ενισχύουν τη
λογοδοσία, ενδυναμώνουν την ανάληψη πρωτοβουλιών και αποκαθιστούν σε
μεγάλο βαθμό πολλά από εκείνα που αποτελούν σήμερα το πλέγμα μονότονων,
μονόπλευρων και αρκετές φορές άδικων αντιλήψεων σε σχέση με το Δημόσιο
Τομέα.
Δείτε τις διαφάνειες της παρουσίασης :
Περίληψη της παρουσίασης
Οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ – ICTs) έχουν επιφέρει
θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, εργαζόμαστε,
βιώνουμε την καθημερινότητά μας. Σε μια ευρύτερη ανάλυση, έχει
μεταβληθεί η ίδια η υπόσταση του ατόμου εντός ενός κοινωνικού συνόλου,
αφού πλέον «οι άνθρωποι είναι το άθροισμα των κοινωνικών τους σχέσεων,
των διαδικτυακών δράσεών τους και των συνδέσεών τους» [1].
Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα «ηλεκτρονικής
αναπαραγωγής» πολύπλοκων και δυσλειτουργικών διαδικασιών, ιδιαίτερα στον
δημόσιο τομέα με διαδικασίες που απλώς ψηφιοποιούνται χωρίς να
μεταβάλλεται η φύση του γραφειοκρατικού μοντέλου το οποίο αποτελεί ένα
από τα βασικά προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει το eGovernment
[2, σ 287].
Οι Τ.Π.Ε. αποτελούν σήμερα πλέον το υπόβαθρο επάνω στο οποίο χτίζονται
υπηρεσίες και διανέμεται περιεχόμενο και ταυτοχρόνως τον αγωγό
μεταφοράς, με αντίκτυπο στην οικονομία, την παιδεία, την ανάπτυξη, την
πολιτική, τη διακυβέρνηση και άλλες πτυχές της καθημερινής ζωής των
ανθρώπων.
Το ζήτημα που αναδεικνύεται είναι το κατά πόσο μπορούμε να αναζητήσουμε
καλές πρακτικές που να μας οδηγούν από τη θεωρία, από το σχεδιασμό, στην
πράξη. Χρειαζόμαστε μια λογική που να οδηγεί στο γνωστό «Done
Manifesto» που επιτάσσει «Done is the engine for more». Ο Δημόσιος
Τομέας διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό υψηλών προσόντων και ικανοτήτων.
Πολλές φορές όμως η δομή, η λειτουργία και η κουλτούρα των Υπηρεσιών
και των διαδικασιών δεν επιτρέπουν την ανάδειξη και την υιοθέτηση καλών
πρακτικών.
Επιχειρούμε την παρουσίαση μερικών καλών πρακτικών από το Τμήμα
Πληροφορικής της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας, της Περιφέρειας
Πελοποννήσου, πρακτικές που διευκολύνουν την καθημερινή λειτουργία,
ενισχύουν τη λογοδοσία, ενδυναμώνουν την ανάληψη πρωτοβουλιών και
αποκαθιστούν σε μεγάλο βαθμό πολλά από εκείνα που αποτελούν σήμερα το
πλέγμα μονότονων, μονόπλευρων και αρκετές φορές άδικων αντιλήψεων σε
σχέση με το Δημόσιο Τομέα.
Αναφορές
[1] M. Kakutani, ‘'Big Data,' by Viktor Mayer-Schönberger and Kenneth Cukier’, The New York Times, 10-Ιουνίου-2013.
[2] Ι. Αποστολάκης, Ε. Λουκής, και Ι. Χάλαρης, Ηλεκτρονική δημόσια
διοίκηση - Οργάνωση, τεχνολογία και εφαρμογές, 1η έκδ. Αθήνα: Εκδόσεις
Παπαζήση, 2008.
Δελτίο Τύπου Εκδόσεις "Ινφογνώμων" - Ιούνιος 2015 Τίτλος: «Ο
αγωγός Burgas-Αλεξανδρούπολη στη Διεθνή Πολιτική: Μια συστηματική,
πολυεπίπεδη ανάλυση της Ελληνικής Πολιτικής της περιόδου 2006-2009»
Τα
τελευταία χρόνια ο τομέας της ενέργειας έχει αναδυθεί ως ένας
σημαντικός άξονας μελέτης στο διεθνές περιβάλλον και τις Διεθνείς
Σχέσεις. Με γνώμονα την απόφαση σχετικά με μια κατεύθυνση που παίρνει
ένα κράτος, έρχεται αντιμέτωπο με εξωτερικούς δρώντες ενώ ροές πολιτικών
στάσεων γεννώνται και στο εσωτερικό του.
Χρησιμοποιώντας ένα συγκεκριμένο αναλυτικό πλαίσιο, προσεγγίζουμε την
υπόθεση του αγωγού πετρελαίου Burgas – Αλεξανδρούπολη, αντλώντας
στοιχεία και πληροφορίες από έγκυρες πηγές. Οι τρεις συνεντεύξεις με
τους Ευριπίδη Στυλιανίδη, Αλέξανδρο Μαλλιά και Παναγιώτη Μπεγλίτη,
αποκτούν ιδιαίτερη αξία, βλέποντας πλέον τα πράγματα από μια σχετική
χρονική απόσταση.
Το βιβλίο εστιάζει στην περίοδο 2006 – 2009 καθώς και στο ευρύτερο
πεδίο της διεθνούς πολιτικής. Σε αυτή την περίοδο έχουμε τη μεγαλύτερη
κινητικότητα στην Ελλάδα σε σχέση με τον ενεργειακό τομέα.
Ο
αγωγός Burgas – Αλεξανδρούπολη, μαζί με άλλα έργα ενεργειακών υποδομών,
απετέλεσε για την κυβέρνηση Καραμανλή μέρος ενός σχεδιασμού προώθησης
των ελληνικών συμφερόντων που οδηγούσε παράλληλα και σε μια σημαντική
αναπροσαρμογή των σχέσεων Ελλάδας – Ρωσίας μαζί με τις συμφωνίες για τον
αγωγό φυσικού αερίου South Stream.
Η Ελλάδα για πρώτη φορά διεκδικούσε με αξιώσεις την είσοδό της στον
παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, βρισκόταν πολύ κοντά στην υλοποίηση δύο
αγωγών, ενός πετρελαίου και ενός φυσικού αερίου, που θα πέρναγαν από το
έδαφός της χωρίς να διασχίζουν τουρκικό έδαφος. Στο βιβλίο μελετώνται οι
επαγωγές και οι αλληλεπιδράσεις αυτών των εξελίξεων, και αναλύονται
πτυχές που επηρεάζουν αμφίδρομα το εγχώριο, το περιφερειακό και το
διεθνές περιβάλλον.
To 5o e-GOVERNMENT FORUM 2015 πραγματοποιείται την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2015 στο Αμφιθέατρο του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου, Οδός Ελ. Βενιζέλου 70 στην Καλλιθέα με βασικό θεματικό τίτλο:
E - GOVERNMENT FORUM Ο Εκσυγχρονισμός του Δημόσιου Τομέα εν μέσω Οικονομικής Κρίσης.Αναλυτικές πληροφορίες και πρόγραμμα θα βρείτε εδώ.
Στη δεύτερη θεματική εντάσσεται και η παρουσίασή μου με θέμα "Done is the engine for more: Καλές πρακτικές – Μια bottom-up προσέγγιση".
Περίληψη
Οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ – ICTs) έχουν επιφέρει θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, εργαζόμαστε, βιώνουμε την καθημερινότητά μας. Σε μια ευρύτερη ανάλυση, έχει μεταβληθεί η ίδια η υπόσταση του ατόμου εντός ενός κοινωνικού συνόλου, αφού πλέον «οι άνθρωποι είναι το άθροισμα των κοινωνικών τους σχέσεων, των διαδικτυακών δράσεών τους και των συνδέσεών τους» [1].
Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα «ηλεκτρονικής αναπαραγωγής» πολύπλοκων και δυσλειτουργικών διαδικασιών, ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα με διαδικασίες που απλώς ψηφιοποιούνται χωρίς να μεταβάλλεται η φύση του γραφειοκρατικού μοντέλου το οποίο αποτελεί ένα από τα βασικά προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει το eGovernment [2, σ 287].
Οι Τ.Π.Ε. αποτελούν σήμερα πλέον το υπόβαθρο επάνω στο οποίο χτίζονται υπηρεσίες και διανέμεται περιεχόμενο και ταυτοχρόνως τον αγωγό μεταφοράς, με αντίκτυπο στην οικονομία, την παιδεία, την ανάπτυξη, την πολιτική, τη διακυβέρνηση και άλλες πτυχές της καθημερινής ζωής των ανθρώπων.
Το ζήτημα που αναδεικνύεται είναι το κατά πόσο μπορούμε να αναζητήσουμε καλές πρακτικές που να μας οδηγούν από τη θεωρία, από το σχεδιασμό, στην πράξη. Χρειαζόμαστε μια λογική που να οδηγεί στο γνωστό «Done Manifesto» που επιτάσσει «Done is the engine for more». Ο Δημόσιος Τομέας διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό υψηλών προσόντων και ικανοτήτων. Πολλές φορές όμως η δομή, η λειτουργία και η κουλτούρα των Υπηρεσιών και των διαδικασιών δεν επιτρέπουν την ανάδειξη και την υιοθέτηση καλών πρακτικών.
Επιχειρούμε την παρουσίαση μερικών καλών πρακτικών από το Τμήμα Πληροφορικής της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας, της Περιφέρειας Πελοποννήσου, πρακτικές που διευκολύνουν την καθημερινή λειτουργία, ενισχύουν τη λογοδοσία, ενδυναμώνουν την ανάληψη πρωτοβουλιών και αποκαθιστούν σε μεγάλο βαθμό πολλά από εκείνα που αποτελούν σήμερα το πλέγμα μονότονων, μονόπλευρων και αρκετές φορές άδικων αντιλήψεων σε σχέση με το Δημόσιο Τομέα.
Αναφορές
[1] M. Kakutani, ‘'Big Data,' by Viktor Mayer-Schönberger and Kenneth Cukier’, The New York Times, 10-Ιουνίου-2013.
[2] Ι. Αποστολάκης, Ε. Λουκής, και Ι. Χάλαρης, Ηλεκτρονική δημόσια διοίκηση - Οργάνωση, τεχνολογία και εφαρμογές, 1η έκδ. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2008.
Ολόκληρη η παρουσίαση θα αναρτηθεί τις επόμενες ημέρες.
To 5o e-GOVERNMENT FORUM 2015 πραγματοποιείται την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2015 στο Αμφιθέατρο του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου, Οδός Ελ. Βενιζέλου 70 στην Καλλιθέα με βασικό θεματικό τίτλο:
E - GOVERNMENT FORUM Ο Εκσυγχρονισμός του Δημόσιου Τομέα εν μέσω Οικονομικής Κρίσης
Το συνέδριο τελεί υπό:
Την αιγίδα των Υπουργείων Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης // Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού
Mε την υποστήριξη των Γενικών Γραμματειών Πληροφοριακών
Συστημάτων, Δημόσιας Διοίκησης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης,
Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων.
To 5o e-GOVERNMENT FORUM χωρίζεται σε τρεις διακριτές συνεδριάσεις με ενδεικτικές ώρες διεξαγωγής:
1η Συνεδρίαση [ 09.00-12.00 ] Στρατηγική και Τακτική Μεταρρυθμίσεων στον Δημόσιο τομέα: H
συνεδρίαση θα γίνει σε Ολομέλεια στο κεντρικό Αμφιθέατρο του
Πανεπιστημίου, όπου υψηλόβαθμα στελέχη Υπουργείων, Φορέων, Οργανισμών,
Δημοσίων Υπηρεσιών αλλά και εταιρειών θα αναπτύξουν αρχές και στοιχεία
στρατηγικής και τακτικές Μεταρρυθμίσεων στον Δημόσιο Τομέα με στόχο την
ανάδειξη του στελεχιακού δυναμικού του Δημόσιου τομέα, την αύξηση της
παραγωγικότητας και την μείωση του λειτουργικού κόστους. Διάρκεια
περίπου τρεις ώρες
2η Συνεδρίαση [ 12.00-15.00 ] Σχεδιασμός, Υλοποίηση, Ανάπτυξη και Αξιοποίηση Εφαρμογών και Υποδομών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης:
H συνεδρία με θεματολογική κατεύθυνση στην Εφαρμογή και Ανάπτυξη
Εφαρμογών και Υποδομών Ψηφιακών Τεχνολογιών και Επικοινωνιών θα έχει ως
θεματικό άξονα βέλτιστες πρακτικές αναδιάρθρωσης διαδικασιών [ BPR ],
μεθοδολογίες αξιοποίησης προσωπικού [ΗR], επιτυχημένες εγκαταστάσεις,
τεχνολογίες και μεθοδολογίες που προτείνονται για να βελτιωθεί το
επίπεδο υπηρεσιών και αποτελεσματικότητας της Δημόσιας Διοίκησης. Εχουν
κληθεί να μιλήσουν σημαντικά στελέχη δημοσίων υπηρεσιών με ευθύνη στους
τομείς Διοίκησης, Πληροφορικής, καθώς και στελέχη επιχειρήσεων
Τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικής και Ψηφιακής Ασφάλειας.
Οι θεματολογικοί άξονες της δεύτερης συνεδρίασης αφορούν τους τομείς:
A) Πληροφορική. Διαλειτουργικότητα, Data Centers και
Cloud, επιχειρησιακές εφαρμογές ΕRP, Παράγοντες Ανάπτυξης Κυβερνητικών
Εφαρμογών, Ανοιχτά Δεδομένα, Portals, Case Studies, Δημοσίων Συστημάτων
κ.α. B) Τηλεπικοινωνίες, Υποδομές, Κυβερνητικά Δίκτυα
Επικοινωνιών, Υπηρεσίες, Mobile Εφαρμογές και Ασφάλεια. Παραγωγικότητα
και συστήματα Επικοινωνιών Γ) Ασφάλεια Υποδομών και Εφαρμογών: Διαχείριση
Ασφάλειας Κρίσιμων Υποδομών σε περιβάλλον Cloud, Στρατηγική Ασφάλειας
Κυβερνητικών Εφαρμογών. Απειλές και Κίνδυνοι σε περιβάλλον
Διαλειτουργικότητας. Οι νέες τάσεις και κατευθύνσεις ψηφιακής
προστασίας. Προστασία δομών Big Data. Ανάλυση και διαχείριση
επικινδυνότητας
3η Συνεδρίαση [ 15.00-17.00 ] Ανάπτυξη Συστημάτων και Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης εν μέσω οικονομικής κρίσης:
H συνεδρίαση θα γίνει σε Ολομέλεια, στο κεντρικό Αμφιθέατρο
του Πανεπιστημίου κατά την οποία κυβερνητικοί και πολιτικοί παράγοντες,
ανώτατα στελέχη της Δημόσιας Διοίκησης, εκπρόσωποι Φορέων και εταιρειών,
Πανεπιστημιακοί Καθηγητές θα αναφερθούν στην σημερινή κατάσταση της
Δημόσιας Διοίκησης, στις αναγκαιότητα άμεσης ανάληψης πρωτοβουλιών, στην
ταχύτερη υλοποίησης έργων ψηφιακής τεχνολογίας.
Πριν από λίγες ημέρες για τους σκοπούς μιας μελέτης, ανέσυρα από τη βιβλιοθήκη ένα παλιό βιβλίο του Νίκου Δήμου. Ο τίτλος είναι «1978 – 1981 Παρακμή και πτώση της Νέας Δημοκρατίας», με πρώτη έκδοση το 1982, από τις εκδόσεις «Νεφέλη». Ανέκαθεν πένα κοφτερή, ο Δήμου κατά καιρούς έχει δεχθεί πυρά σχεδόν από όλους τους πολιτικούς χώρους, κυρίως επειδή πάντα αντιμετώπιζε τις πολιτικές μεταβολές στον τόπο με επιείκεια, αλλά πολύ νωρίς εντόπιζε σοβαρές παθογένειες που δεν δίσταζε να αποτυπώσει ευθαρσώς στο χαρτί.
Τα άρθρα του από τη δεκαετία του 1980, μαζί με εκείνα του Γιώργη Μασσαβέτα και του Γιάννη Μαρίνου, ανήκουν σε μια ειδική κατηγορία κειμένων της εποχής που σήμερα πια μπορούν να θεωρούνται «προφητικά» σε σχέση με όσα συνέβησαν κατά την πρώτη δεκαετία κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ στην Ελλάδα, κυρίως όμως σε σχέση με τις συνέπειες στο μέλλον που είχαν πολιτικές, αποφάσεις, στάσεις και συμπεριφορές. Ας με συγχωρήσουν άλλοι αρθρογράφοι που πιθανώς είχαν γράψει ανάλογα άρθρα και τα αγνοώ. Η γνώση μου περιορίζεται σε όσα αποκόμματα κρατούσε ο πατέρας μου, σε όσα μπορώ ακόμα να βρω στο Διαδίκτυο και στα λιγοστά κριτικά βιβλία εκείνης της περιόδου.
Έχοντας γεννηθεί το 1978, αναζητώ συχνά πηγές της περιόδου εκείνης προκειμένου να ενισχύσω τις όποιες αδύναμες εμπειρικές γνώσεις. Ανέτρεξα λοιπόν στο βιβλίο του Δήμου για να πάρω μια εικόνα του τι συνέβαινε στη ΝΔ παραμονές των εκλογών του 1981 που θα έφερναν το ΠΑΣΟΚ με τεράστια λαϊκή αποδοχή για μια περίπου δεκαετία στην εξουσία παρά τις όποιες νεφελώδεις ή ακόμα και ανεδαφικές θέσεις του για κρίσιμα ζητήματα, με χαρακτηριστικά εκείνα που αφορούσαν στη σχέση της Ελλάδας με την ΕΟΚ. Αξίζει να αναφερθεί ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα :
«Η Νέα Δημοκρατία, που τα τελευταία χρόνια, δεν άκουγε πια τίποτα και κανέναν. Ούτε σχόλια, ούτε επικρίσεις, ούτε σφυγμομετρήσεις. Που είχε ξεχαστεί σε ένα μακάριο και βαθύτατο ύπνο αυτοπεποίθησης και αυτοϊκανοποίησης. Βυθίστηκε βυθισμένη.».
Το απόσπασμα, τηρουμένων των αναλογιών, μοιάζει πολύ με τη σημερινή κατάσταση και κυρίως με τις παραμονές των Εθνικών εκλογών της 25ης Ιανουαρίου. Στις μέρες μας, σε σειρά δημοσκοπήσεων καταγράφεται σταθερά μια μεγάλη διαφορά υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ παρότι πλέον οι πολίτες αναγνωρίζουν σοβαρές αδυναμίες, παλινωδίες ακόμα και χαοτικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με τον προεκλογικό του λόγο. Είναι πολύ νωπές για όλους μας οι δηλώσεις περί «σχήματος λόγου» για την κατάργηση του μνημονίου «σε ένα νόμο και με ένα άρθρο» ή περί της διαφωνίας του Υπουργού Οικονομικών σχετικά με τη χρηματοδότηση του περίφημου «Προγράμματος της Θεσσαλονίκης» από τα χρήματα του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.
Η ΝΔ από τις αρχές του 2010 και μετά κατέγραψε μια ανεπανάληπτη ιδεολογικοπολιτική τρικυμία. Από το λάβαρο του αντιμνημονιακού μετώπου, τη ρητορική του «φαρμάκου που σκότωνε τον ασθενή» και την απομόνωση στο ΕΛΚ, η ΝΔ πέρασε σχεδόν μέσα σε μια νύχτα στην καθολική υπερψήφιση του νομοσχεδίου Διαμαντοπούλου, την έγκριση του Μεσοπρόθεσμου και την ευθυγράμμισή της με τις πολιτικές εξαντλητικής λιτότητας που προηγουμένως απέρριπτε μετά βδελυγμίας. Δεν βρέθηκε όμως απλώς να τις υλοποιεί. Μέσω προβεβλημένων στελεχών της, κυβερνητικών και μη, βρέθηκε να τις υπερασπίζεται με μια ανεξήγητη «υπερπροθυμία» (επιεικής ο όρος για ορισμένους).
Άσχετα με τους λόγους που μπορεί να διακρίνει κανείς και τις επιμέρους πολιτικές σκοπιμότητες, για το σημερινό ηγετικό πυρήνα της ΝΔ πάντα θα υπάρχουν ορθολογικές εξηγήσεις. Το «σώμα» όμως της ΝΔ δεν μπόρεσε να ακολουθήσει αυτούς τους ρυθμούς προσαρμογής στη ρητορική αλλά και στην καθημερινότητα. Το μεσαίο και κατώτερο στελεχιακό δυναμικό, αλλά και μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν προέβησαν με τέτοια ευκολία στη μετάπτωση. Ακολούθησαν και άλλα. Βαθιές μεταβολές σε θεμελιώδη χαρακτηριστικά του κόμματος, εκλογικές επιλογές που μόνο με όρους σκοπιμότητας μπορούν να εξηγηθούν, πλήρης κατάπαυση λειτουργίας των κομματικών οργάνων για περισσότερα από 2 χρόνια. Δεν επιχειρήθηκε καν μια top-down προσέγγιση που θα μπορούσε σταδιακά να δώσει εξηγήσεις και να καλλιεργήσει μια άλλη κουλτούρα θέσεων και οπτικής. Σχεδόν όλοι οι βουλευτές στις συζητήσεις τους έλεγαν ότι δεν είχαν επιλογή, δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι άλλο γιατί η κατάσταση ήταν οριακή. Και πάντα ήταν οριακή, κάθε τρίμηνο.
Μετά τις εκλογές του Ιανουαρίου η ΝΔ δείχνει γαντζωμένη στην άλλη άκρη του ποταμού και εύκολα γίνεται θύμα του ερωτήματος «Εσείς με ποιους είστε ; Με τη χώρα ή τους δανειστές ;». Δεν έχει καταφέρει να διαμορφώσει ένα δικό της Εθνικό πλάνο δράσης και ένα πλέγμα προτάσεων που να ξεκινά από την κοινωνική και στελεχιακή βάση της ώστε να διεκδικήσει να γίνει πλειοψηφικό ρεύμα με εκλογικούς όρους. Η σημερινή ηγεσία της δείχνει ικανοποιημένη και αυτάρεσκη, αναμένοντας το λαό να την καλέσει μετανοημένος να ξανακυβερνήσει με τους ίδιους ανθρώπους και τους ίδιους όρους.
Η διπλή της κρίση είναι ότι πολιτικά έχει συμπεριφερθεί σε αρκετές περιπτώσεις με όρους καιροσκοπισμού και από την άλλη πλευρά δεν μπορεί και δεν φαίνεται να θέλει να ακούσει την κοινωνία και το στελεχιακό της δυναμικό. Και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά έρχονται σε αντίθεση με ένα πλεονέκτημα που είχε για δεκαετίες. Τη συνέπεια θέσεων και αρχών. Οφείλει άμεσα να επιστρέψει από τον «αναγκαστικό καθολικισμό» στο ριζοσπαστικό κοινωνικό φιλελευθερισμό. Πρώτα για το συμφέρον του τόπου και μετά για το δικό της.
*****
Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 24 Μαΐου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 10.
Για πολλά χρόνια στην Ελλάδα συζητούσαμε για το φαινόμενο της αστυφιλίας, για την Ελληνική επαρχία που σταδιακά αποψιλωνόταν από νέους ανθρώπους, για ένα εσωτερικό «μεταναστευτικό» κύμα ανθρώπων που κινούνταν προς τα δύο – τρία μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας αναζητώντας δουλειά και καλύτερη τύχη, εγκαταλείποντας τις πατρογονικές εστίες, δημιουργώντας χωριά – φαντάσματα σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Αρκετά πριν το ξέσπασμα της μεγάλης οικονομικής κρίσης σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο, είχαν αρχίσει να διαφαίνονται σημάδια αντιστροφής αυτού του κλίματος.
Η αγορά εργασίας από τις αρχές του 2000, στα μεγάλα αστικά κέντρα, είχε κορεστεί, ειδικά σε θέσεις εργασίας πτυχιούχων που προέρχονταν από τις λεγόμενες Σχολές «υψηλής ζήτησης». Ταυτόχρονα, είχαν διαφανεί και τα πρώτα σημάδια «ζουγκλοποίησης» στους χώρους δουλειάς με τους περισσότερους εργοδότες σχεδόν να «διαφημίζουν» το ότι προσέφεραν τον βασικό μισθό και ασφάλιση στο ΙΚΑ, δηλαδή τις στοιχειώδεις υποχρεώσεις τους. Γνωστές ήταν επίσης και οι σιωπηρές είτε «ατομικές» συμβάσεις με χαμηλότερους μισθούς, είτε οι επίσης σιωπηρές συμβάσεις «οικειοθελούς» υποβάθμισης του εργαζομένου σε «υπάλληλο γραφείου» προκειμένου να δουλεύει μεν σε θέση των τυπικών (συνήθως υψηλών) προσόντων του, αλλά να αμείβεται ουσιαστικά ως «γραμματειακή υποστήριξη».
Κάπως έτσι είδαμε σε χωριά εγκαταλειμμένα όπως η Ελάτη, στην Αρκαδία, να εμφανίζεται και πάλι κινητικότητα, μισογκρεμισμένα σπίτια να ανακαινίζονται και τους πρώτους νέους να επιστρέφουν στους τόπους τους με διαψευσμένο το «όνειρο των Αθηνών». Δεν ήταν πολλοί, ήταν αρκετοί όμως για να αναδειχθεί η επιστροφή ως διέξοδος αν τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά.
Και ύστερα ήρθε η κρίση, η οποία και παραμένει με μια βασική ιδιαιτερότητα. Οι επιπτώσεις των οικονομικών κρίσεων συνήθως στην επαρχία εκδηλώνονται αργότερα απ’ ότι στα μεγάλα αστικά κέντρα. Έτσι έγινε και στην Ελλάδα. Για παράδειγμα στην Κορινθία είναι χαρακτηριστικό ότι σχεδόν όλοι οι δείκτες με κυριότερο αυτόν της ανεργίας χειροτέρευσαν μεταξύ των ετών 2013 και 2014. Ακόμη και ο κατασκευαστικός τομέας που από το 2009 μέχρι σήμερα έχει χάσει πανελλαδικά το 80 % του προϊόντος του, στην επαρχία άρχισε να πέφτει ραγδαία αρκετά αργότερα.
Θα περίμενε κανείς τα παραπάνω να προδιέγραφαν μια «καταδικαστική» εικόνα για την Ελληνική επαρχία για το μέλλον, όμως πιστεύω ότι ισχύει ακριβώς το αντίθετο, γι’ αυτό και παρότι τα πράγματα παραμένουν εξαιρετικά δύσκολα, πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν στην επαρχία και θα επιστρέψουν ακόμα περισσότεροι.
Η Ελληνική επαρχία έχει τη μεγάλη της ευκαιρία για πολλούς λόγους. Θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω ορισμένους από αυτούς. Στο μεγαλύτερο ποσοστό οι επαρχιακές περιοχές της Ελλάδας έχουν πολύ μεγάλα περιθώρια βελτίωσης των υποδομών τους. Από τα ψηφιακά δίκτυα (Wi-Fi, οπτικές ίνες, υπηρεσίες ΤΠΕ) μέχρι τους οδικούς, σιδηροδρομικούς, ακτοπλοϊκούς άξονες, υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις που σε ένα εθνικό πλάνο ανάπτυξης αναπόφευκτα θα βελτιωθούν. Ο πρωτογενής τομέας με χαμηλό βαθμό αξιοποίησης αναμένει νέους να τον εκμεταλλευτούν προσφέροντας ευκαιρίες. Σε επίπεδο υπηρεσιών η ψηφιακή οικονομία, οι ηλεκτρονικές συναλλαγές, η διάχυση των social media στην επιχειρηματικότητα, η εκμετάλλευση των ΤΠΕ παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα και μόνο ανοδικά μπορούν να κινηθούν. Το γενικότερο περιβάλλον δραστηριοποίησης κρατιέται σε σχετικά ήρεμα επίπεδα χωρίς φαινόμενα συγκρούσεων και «ταξικών» αντεγκλήσεων.
Δείτε ακόμα και την περίπτωση της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Στα Πανεπιστήμια και στα ΤΕΙ της επαρχίας σπάνια θα συναντήσει κανείς χαμένα εξάμηνα λόγω καταλήψεων, κατεστραμμένες υποδομές από ομάδες με «κοινωνικά και πολιτικά αιτήματα». Ακόμα και οι ροές παράνομων μεταναστών δείχνουν οριακά να αντιμετωπίζονται λόγω κυρίως των αγροτικών εργασιών.
Και ένα παράδειγμα επί του πρακτέου. Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων, ένα νέο σχετικά τμήμα που ανήκει στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και εδρεύει στην Κόρινθο, το καλοκαίρι θα διοργανώσει το 2ο Καλοκαιρινό του Σχολείο στο Κιάτο, τον ερχόμενο Δεκέμβριο θα διοργανώσει το 2ο Επιστημονικό του Συνέδριο στο Λουτράκι, διεξάγει 3 Μεταπτυχιακά Προγράμματα και σύντομα θα ανακηρύξει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κ. Προκόπη Παυλόπουλο σε επίτιμο Διδάκτορά του. Η ακαδημαϊκή διαδικασία διεξάγεται απρόσκοπτα και με συνεχώς βελτιούμενο επίπεδο με τη βεβαίωση και εξωτερικής αξιολόγησης. Η εικόνα είναι αντίστοιχη σε πολλά Τριτοβάθμια Ιδρύματα της επαρχίας.
Η Ευρώπη μιλά για το «τριπλό έλικα ανάπτυξης», τη συνεργασία Ακαδημαϊκών πυρήνων – Αγοράς – Κυβέρνησης στο πλαίσιο μιας αναπτυξιακής πολιτικής. Η Ελληνική επαρχία μπορεί να αποτελέσει το ιδανικό πεδίο εφαρμογής. Γι’ αυτό και έχει μπροστά της τη μεγάλη ευκαιρία της.
*****
Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 26 Απριλίου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 11.
Ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Τρύφωνα Καραβούλια στην εφημερίδα "ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΚΟΡΙΝΘΟΥ", σχετικά με το Συνέδριο που διοργάνωσε στην Κόρινθο, στο Επιμελητήριο
Κορινθίας, η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ Κορίνθου με θέμα «Εθνικές και Ευρωπαϊκές εξελίξεις
στον αστερισμό της κρίσης: Αναζητώντας διεξόδους και προοπτικές» στις 31/3 και 1/4/2015.
Γράφει ο Τρύφωνας Καραβούλιας :
Το Πανεπιστήμιο «βγαίνει» στη κοινωνία. Με αυτή τη σκέψη η ΔΑΠ ΝΔΦΚ Κορίνθου διοργάνωσε μαζί με το τμήμα πολιτικής επιστήμης και κοινωνικών σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου συνέδριο με θέμα: «Εθνικές και Ευρωπαϊκές εξελίξεις στον αστερισμό της κρίσης: Αναζητώντας διεξόδους και προοπτικές». Το συνέδριο ήταν διήμερο και πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 31 Μαρτίου και την Τετάρτη 1 Απριλίου στην αίθουσα εκδηλώσεων του Επιμελητηρίου Κορινθίας.
Στην τρίτη θεματική ενότητα του συνεδρίου "Κρίση στην Ευρωζώνη: ευκαιρία για νέους μηχανισμούς που θα ενισχύσουν την ευρωπαϊκή Συνοχή και Αλληλεγγύη" μίλησαν η κ.Ρόδη Κράτσα, Πρόεδρος του Ινστιτούτου Δημοκρατίας Κων/νος Καραμανλής, ο κ.Παντελής Σκλιάς, Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας, η κ.Άννα Μισέλ Ασημακοπούλου, Βουλευτής ΝΔ Β' Αθηνών, ο κ.Πύρρος Παπαδημητρίου, αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και ο κ.Βασίλειος Μπαλάφας, Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων.
Την Τετάρτη το συνέδριο ολοκληρώθηκε και στα πλαίσια της τέταρτης θεματικής ενότητας μίλησαν: ο κ.Ευάγγελος Αντώναρος για την αυξημένη σημασία της Πολυδιάστατης Εξωτερικής Πολιτικής την εποχή της κρίσης, η κ.Βικτωρία Πιστικού για την Οικονομική Αλληλεξάρτηση και Εθνική Ασφάλεια, αναφερόμενη στην περίπτωση Ελλάδας - Τουρκίας και τέλος ο κ.Νικηφόρος Παπαχριστόπουλος για τις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις.
Μιλήσαμε με τον κ. Βασίλη Μπαλάφα ο οποίος ήταν και ένας εκ των ομιλητών του συνεδρίου. Ο κ. Μπαλάφας είπε πως όλοι οι αξιόλογοι ομιλητές συμφώνησαν πως τα πράγματα αλλάζουν στην Ευρώπη και πρέπει να αλλάξει και η χώρα μας.
Όσον αφορά τη διασύνδεση του Πανεπιστημίου με την κοινωνία είναι κάτι που πρέπει να γίνει ώστε η κοινωνία να μπορέσει να εκμεταλλευτεί τις γνώσεις των ανθρώπων της ακαδημαϊκής κοινότητας και από την άλλη πλευρά οι φοιτητές μπορούν να εξασκηθούν δημιουργώντας μελέτες όχι σαν ασκήσεις επί χάρτου αλλά για τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.
Μπαλάφας Βασίλης: Το συνέδριο έγινε από τη ΔΑΠ ΝΔΦΚ και από το Πανεπιστήμιο Κορίνθου, το τμήμα πολιτικής επιστήμης και διεθνών σχέσεων. Το θέμα και η συζήτηση είχε να κάνει με όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Ήταν μία πολύ ωραία προσπάθεια. Είναι πολύ ωραίο να ανοίγεται η ακαδημαϊκή κοινότητα προς την κοινωνία. Γιατί δυστυχώς τόσα χρόνια η ακαδημαϊκή κοινότητα δεν έχει αποκτήσει ένα «δέσιμο» με την τοπική κοινωνία και έχει διαφανεί ότι η ακαδημαϊκή κοινότητα επιζητεί αυτό το δέσιμο, αλλά όχι η κοινωνία και κυρίως οι Αρχές της.
Πρέπει να καταλάβουν και οι τοπικές Αρχές ότι είναι πολύ σημαντικό να συνεργαστούν με την ακαδημαϊκή κοινότητα γιατί πέρα από τα υπόλοιπα που μπορεί να μας προσφέρει η ακαδημαϊκή κοινότητα, το νέο ΕΣΠΑ απαιτεί μελέτες από πανεπιστήμια για κάθε επόμενη
χρηματοδότηση. Πρέπει να υπάρχει έγκριση από την τοπική Αρχή, σύμφωνη γνώμη της τοπικής κοινωνίας και πανεπιστημιακές μελέτες. Έτσι στο επόμενο χρονικό διάστημα θα δείτε πολλές απεντάξεις έργων που δεν θα πληρούν αυτό το κριτήριο της μελέτης από πανεπιστήμιο.
Δημοσιογράφος: Ποια ήταν τα συμπεράσματα του συνεδρίου;
Μπαλάφας: Το συνέδριο κινήθηκε στους άξονες που αφορούν τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα, τις αλλαγές θεσμών στην ΕΕ που πρέπει να γίνουν, το συνταγματικό πλαίσιο της χώρας μας και τέλος η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας.
Η είδηση που βγήκε είναι ότι ο πρόεδρος της δημοκρατίας θα ανακηρυχθεί επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και ότι το επόμενο συνέδριο θα γίνει τον χειμώνα στο Λουτράκι. Καταλαβαίνετε ότι τα περιφερειακά πανεπιστήμια κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή με τα διάφορα προγράμματα συγχωνεύσεων. Η ανακήρυξη του προέδρου της δημοκρατίας σε επίτιμο διδάκτορα θωρακίζει το Πανεπιστήμιό μας. Οι γενικότερες διαπιστώσεις του συνεδρίου ήταν ότι μέχρι εδώ τα πράγματα δεν έχουν πάει καλά. Πρέπει να γίνουν πολλές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα. Δεν είναι δουλειά ενός συνεδρίου να βρει τι ακριβώς αλλά σίγουρα δίνει τον τόνο στο τι πρέπει να αλλάξει, όπως η δημόσια διοίκηση, η βιομηχανική διάρθρωση κ.λπ.
Η κρίση έφερε ανησυχία σε όλους τους πολίτες της ΕΕ. Το ευρωπαϊκό όραμα έχει θολώσει και δεν είναι το ίδιο με τις αρχές του 2000 που μιλούσαμε για ευημερία, κοινό νόμισμα κ.λπ.
«Η κακή οικονομική μας πολιτική είναι «καμπανάκι» για την εξωτερική μας πολιτική»
Ο Ευρωσκεπτισκιμός δεν πάει να πει ότι θέλεις να διαλυθεί η Ευρώπη μπορεί να θέλεις να καλυτερέψει. Πρέπει να αλλάξουν θεσμικά εργαλεία στην ΕΕ. Πρέπει να φύγει από το αυστηρό κομμάτι των μέτρων πειθαρχίας και μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής.
Πρέπει να βοηθήσει τους λαούς που έχουν προβλήματα και εμείς για παράδειγμα μπορούμε να «αντιγράψουμε» την Εσθονία που είναι πρωτοπόρος αφού το 15% του ΑΕΠ έρχεται από τις νέες τεχνολογίες, όλη η χώρα έχει 100% δωρεάν wi-fi και μάλιστα το ταχύτερο του κόσμου. Άρα στην Ελλάδα αν θελήσουμε να αυξήσουμε τη συμμετοχή στην οικονομία των νέων τεχνολογιών δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό. Μπορούμε να πάρουμε τις καλές πρακτικές της Εσθονίας. Αυτό σημαίνει Ενωμένη Ευρώπη.
Και δεν μπορούμε να έχουμε ένα «κοστούμι» και να προσπαθούμε να το «φοράμε» σε όλες τις χώρες και να «κόβουμε» για να ταιριάξει. Ήδη έχουν αρχίσει να έχουν προβλήματα οικονομικά και οι χώρες του βορρά. Τι θα κάνουμε; Θα κόψουμε πάλι; Πρέπει λοιπόν να προσθέτουμε αξία και όχι να αφαιρούμε.
Άλλο συμπέρασμα ήταν πως η κακή οικονομική μας πολιτική είναι «καμπανάκι» για την εξωτερική μας πολιτική. Διότι δεν μπορείς να έχεις ισχυρή εξωτερική πολιτική όταν είσαι εξαθλιωμένος οικονομικά και ο συνομιλητής σου το γνωρίζει. Αυτά είναι τα συμπεράσματα.
Πιστεύω επίσης πως ήταν πολύ σημαντικό που νέοι άνθρωποι συζήτησαν αυτά τα θέματα. Επίσης γι’ αυτούς τους μελλοντικούς ακαδημαϊκούς πολίτες το να συμμετέχουν σε ένα τέτοιο συνέδριο είναι γι’ αυτούς μία πολύ καλή εξάσκηση. Και δεν παίζει ρόλο που το συνέδριο οργανώθηκε από μία κομματική παράταξη. Εξάλλου τα θέματα και η συζήτηση δεν είχε να κάνει ούτε κατά διάνοια με το κόμμα. Γιατί διάφοροι έγραψαν ότι η κομματική νεολαία έκανε συνέδριο, αλλά δεν είναι έτσι. Υπάρχουν άνθρωποι που γράφουν χωρίς να παραστούν για να ακούσουν τι λέγεται ή ακόμη χωρίς να ρωτήσουν τι ειπώθηκε.
Από τις αρχές της δεκαετίας η οικονομία της Ελλάδας αποτελεί διεθνές
θέμα συζήτησης, εντάσεων και προβληματισμού. Η χώρα βρέθηκε στο μάτι του
κυκλώνα της διεθνούς ειδησεογραφίας με αποκορύφωμα το Μάιο του 2010 και
έκτοτε συνεχίζει να συγκεντρώνει τα φώτα της δημοσιότητας, ιδιαίτερα
όταν επίκειται κάποια συμφωνία στο πλαίσιο του Eurogroup, ή ακόμα και
όταν αναμένονται τα αποτελέσματα μιας αξιολόγησης [1]. Έκτακτα δελτία
και ειδικοί απεσταλμένοι διεθνών τηλεοπτικών δικτύων, νομπελίστες,
διάσημοι οικονομικοί και πολιτικοί αναλυτές, κορυφαίοι πολιτικοί
παράγοντες, εφημερίδες σε κάθε άκρη της γης ασχολούνται με την οικονομία
της Ελλάδας.
Στο εσωτερικό της χώρας ήδη από τις Εθνικές εκλογές του 2009 είχε
διαφανεί ότι το πολιτικό σύστημα έμπαινε συνολικά σε μακρά περίοδο
αναταράξεων και ανασχηματισμού. Έκτοτε, οι παλινωδίες των κομμάτων σε
σχέση με τις βασικές θέσεις που παρουσίαζαν στο εκλογικό σώμα, η
διάψευση των όποιων προεκλογικών εξαγγελιών μετά από κάθε εκλογική
διαδικασία, ακόμα και η σε ζωντανή μετάδοση, τύπου θρίλερ επί τρεις
περίπου ημέρες, αναζήτηση πρωθυπουργού τον Νοέμβριο του 2011, συνιστούν
μερικά μόνο κομμάτια από το χρονικό της δραματικής μεταβολής των
συσχετισμών στο πολιτικό σύστημα. Για να καταλήξουμε στις αρχές του 2015
πια, σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά να επισημαίνεται η Ελλάδα ως η
χώρα που πέρασε πρώτη στην Ευρώπη τον Ρουβίκωνα προς την Αριστερά [2].
Προς την αντι-λιτότητα όπως γράφουν οι ψυχραιμότεροι και περισσότερο
γνώστες της ελληνικής πραγματικότητας, προς αυτό που αποκαλούν «radical
left» εκείνοι που αναλύουν τον ΣΥΡΙΖΑ χωρίς να εμβαθύνουν στην
ανθρωπογεωγραφία και στα πραγματικά πολιτικά συστατικά του μέρη [3].
Ο Μάιος του 2010 οπότε και υπογράφηκε το πρώτο Μνημόνιο από την
κυβέρνηση Παπανδρέου μετά από το δραματικό διάγγελμα του ιδίου στο
Καστελόριζο στις 23 Απριλίου 2010, de facto πια αποτελεί μια
διαχωριστική γραμμή στη χρονολωρίδα μελέτης του ελληνικού πολιτικού
συστήματος [4]. Δεν είναι απλώς ένα ορόσημο που χωρίζει περιόδους.
Επέφερε μια συνολική μεταβολή στον τρόπο που μελετούμε τα πράγματα,
αξιολογούμε τις ηγεσίες, αναψηλαφούμε τις πολιτικές των κομμάτων από την
περίοδο της Μεταπολίτευσης και μετά.
Η θεμελιώδης μεταβολή που επήλθε είναι η άρρηκτη διασύνδεση πολιτικής
και οικονομίας, η διαφοροποίηση του πρίσματος μελέτης, καθώς τίποτα πια
πολιτικό δεν μπορεί να διαφεύγει από την διάσταση της οικονομίας και
αντίστροφα. Η μεταβολή αυτή επιφέρει σημαντικές ανακατατάξεις
αξιολόγησης και μελέτης σε όλες τις πολιτικές περιόδους στην Ελλάδα.
Αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον μελέτης και αναδιαρθρώνει το πρίσμα εξέτασης
με προβολή στο παρελθόν και στο μέλλον.
Το πώς φτάσαμε ως εδώ, το πώς πρέπει να προχωρήσουμε στο μέλλον είναι
ζητήματα που πλέον αποκτούν άλλη οπτική. Συζητάμε, με δυο λόγια, για
την ανάδυση και την πλήρη εδραίωση στο εγχώριο πεδίο της Πολιτικής
Οικονομίας. Σε διεθνές επίπεδο από την δεκαετία του 1970 η Διεθνής
Πολιτική Οικονομία αποτελεί εργαλείο και αναλυτικό πλαίσιο κατανόησης
των πολιτικοοικονομικών αλληλεπιδράσεων [5]. Στην Ελλάδα, αν και μπορεί
κανείς να εντοπίσει αρθρογραφία και μελέτες που να προσεγγίζουν τα
ζητήματα υπό αυτό το πρίσμα, δεν παρατηρείται μια συνεκτική, συνεπής και
διαρκής εξέταση υπό αυτόν καθαυτόν τον ερευνητικό φακό. Και κυρίως δεν
ήταν εύκολο να βρει κανείς κείμενα που να μην «παρασύρονται» είτε από
την πολιτική, είτε από την οικονομία μεμονωμένα.
Συχνά ακούμε να αναζητείται η θέση και η άποψη της επιστημονικής
κοινότητας σχετικά με όσα συνέβησαν στην ελληνική πολιτική και την
οικονομία. «Που ήταν οι ακαδημαϊκοί όταν κατευθυνόμασταν στα βράχια ;»
λένε πολλοί. Από την άλλη πλευρά, εντός του Κοινοβουλίου και στο δημόσιο
διάλογο έχουν λάβει χώρα έντονες λογομαχίες για τις συνθήκες που
οδήγησαν στα γεγονότα του Μαΐου του 2010. Και συνήθως εκεί είναι που
ξεκινά μια ατέρμονη κουβέντα με στενά κομματικά χαρακτηριστικά, με στόχο
να σχηματοποιηθεί η πίθος της συνολικής ευθύνης και να φορτωθεί σε
κάποια κυβέρνηση, μοιραίως σε κάποια προηγούμενη και όλο παραπίσω. Αυτό
το κλίμα έχει μεταφερθεί και στους πολίτες, στην κοινή γνώμη, που επίσης
αρκετές φορές διέπεται από κομματικές αφετηρίες και ο καθένας υιοθετεί
όσα τον βολεύουν για το συμπέρασμα που έχει εκ των προτέρων αποφασίσει
να υποστηρίξει.
Σε τέτοιου είδους ερωτήματα, το έσχατο καταφύγιο συγκροτημένης
μελέτης παραμένει η ακαδημαϊκή κοινότητα. Για να προσπαθήσει με
μεθοδολογικά αναλυτικά εργαλεία να δώσει απαντήσεις, να ρίξει φως και να
θέσει μια σειρά εμπεριστατωμένων αναλύσεων στη διάθεση όλων.
Το βιβλίο «Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία 2000-2010: Από την ΟΝΕ στον
Μηχανισμό Στήριξης», που επιμελούνται ο Παντελής Σκλιάς, Καθηγητής του
Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου
Πελοποννήσου, και ο Σπυρίδων Ρουκανάς, Λέκτορας του Τμήματος Διεθνών και
Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, έρχεται να καλύψει
ακριβώς αυτό το κενό. Να φωτίσει την δεκαετία 2000 – 2010 που έχει
αποτελέσει αντικείμενο σοβαρών αντεγκλήσεων, και να θεμελιώσει με
επιστημονικό αναλυτικό πλαίσιο την «Ελληνική Πολιτική Οικονομία» ως ένα
διακριτό ερευνητικό αντικείμενο εντός της ευρύτερης θεώρησης της
διεθνούς και ευρωπαϊκής πολιτικής οικονομίας.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Πραγματικά νομίζω ότι ο συλλογικός αυτός τόμος θα προσφέρει πολλά
όχι μόνο στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, όχι μόνο στους φοιτητές αλλά
και τους φτασμένους επιστήμονες για την κατανόηση των αιτιών της κρίσης,
αλλά θα αποτελέσει ίσως και την βάση πάνω στην οποία θα στηριχθούν και
παραπέρα δημοσιεύσεις εντός της Ελλάδος και στο εξωτερικό, πάνω σε ένα
θέμα το οποίο θα απασχολεί για πάρα πολλά χρόνια, ίσως και για δεκαετίες
την επιστημονική κοινότητα και τους οικονομολόγους», είπε μεταξύ άλλων ο
Παναγιώτης Ρουμελιώτης, ομότιμος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου
Αθηνών και Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. της Τράπεζας Πειραιώς κατά την κεντρική
παρουσίαση του βιβλίου από τις Εκδόσεις Λιβάνη στο Εμπορικό και
Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών στις 13 Νοεμβρίου 2014 [6].
«Τα κεφάλαια του βιβλίου φιλοδοξούν να αναδείξουν τους κύριους
παράγοντες που διαμόρφωσαν την ελληνική πολιτική οικονομία. Σημείο
αφετηρίας της παρούσας μελέτης είναι η ένταξη της χώρας μας στην
Οικονομική και Νομισματική Ένωση, καθώς αυτή οδήγησε στην περαιτέρω
ενσωμάτωση της Ελλάδας στις δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα επιμέρους
κεφάλαια του συλλογικού τόμου αναλύονται οι κίνδυνοι, οι ευκαιρίες και
οι λανθασμένες επιλογές που πραγματοποιήθηκαν μετά την ένταξη της χώρας
μας στην ΟΝΕ, σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό περιβάλλον», είπε ο
Σπυρίδων Ρουκανάς στην ίδια εκδήλωση.
Για τον Παντελή Σκλιά, η συγγραφή ενός τέτοιου βιβλίου, έχω την
αίσθηση ότι αποτελούσε μια ακαδημαϊκή εκκρεμότητα που ήρθε η ώρα να
τακτοποιηθεί. «Πέρα από τη Νέμεση και τη σωτηρία» ήταν ο τίτλος του
εναρκτήριου άρθρου που υπέγραφε μαζί με τον Νικόλαο Τζιφάκη, Επίκουρο
Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών
Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, στο συλλογικό τόμο που
επιμελήθηκαν, «Greece's Horizons: Reflecting on the Country's Assets and
Capabilities» και που εκδόθηκε το 2013 [7]. Σε αυτό το βιβλίο κατά
κύριο λόγο καταγράφεται η αντίστροφη πορεία, δηλαδή μια πρόταση διεξόδου
και ευκαιριών για την Ελληνική Πολιτική Οικονομία μετά την θύελλα. Η
συστηματική, όμως, μελέτη της δεκαετίας που καθορίζεται από την είσοδο
στην Ευρωζώνη μέχρι το πρώτο Μνημόνιο του 2010, παρέμενε σε αναμονή.
«Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία κατά την περίοδο που εξετάζεται (2000 –
2010) χαρακτηρίζεται από μια σειρά επιχειρημάτων αποσπασματικού
χαρακτήρα, που αξιοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό για να αιτιολογήσουν
συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές. Τα αποκαλούμε «αποσπασματικού
χαρακτήρα» διότι επικεντρώνονται στο νούμερο της μεταβλητής, χωρίς όμως
να επιχειρείται ανάλυση των συνθετικών χαρακτηριστικών που την
προσδιορίζουν», υπογράμμισε ο Παντελής Σκλιάς στην προαναφερθείσα
εκδήλωση παρουσιάζοντας τους λόγους για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο
«Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία 2000-2010».
Εδώ αναδύεται μια ακόμα διάσταση που συνήθως διέτρεχε την μελέτη της
πολιτικής και της οικονομίας στην Ελλάδα. Αυτή δεν είναι άλλη από την
συχνή απομόνωση του αριθμού προκειμένου να στηριχθεί μια θέση, είτε για
να εξωραϊστεί μια κατάσταση, είτε για να δικαιολογηθεί κάποιο ακραίο
μέτρο που έπρεπε να παρθεί σε δημοσιονομικό επίπεδο, κυρίως μετά την
ένταξη στον Μηχανισμό Στήριξης. «Οι αριθμοί κρύβουν πίσω τους
ανθρώπους», λένε πολλοί, για την «αμείλικτη αλήθεια των αριθμών» μιλούν
άλλοι. Όμως, η Πολιτική Οικονομία επιφέρει το συγκερασμό τέτοιων
θεωρήσεων και ειδικά αυτό το βιβλίο συμπυκνώνει αρμονικά πλήθος έγκυρων
αριθμητικών δεδομένων, ποσοστών και πινάκων, δημοσιονομικών και
τραπεζικών απεικονίσεων, εμπεριστατωμένων οικονομικών αναλύσεων και
αναλυτικών εργαλείων αποτίμησης πολιτικών χωρίς να αγνοεί τις κοινωνικές
διαστάσεις και το πολιτικό στερέωμα που μεταβλήθηκε αποφασιστικά.
Άλλωστε, το βιβλίο αυτό, εκ της φύσης και της σύνθεσης των συγγραφέων
των κειμένων που περιλαμβάνει, επιβάλει την διεπιστημονική προσέγγιση. Ο
συνδυασμός διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων, όπως της πολιτικής
οικονομίας, των διεθνών οικονομικών σχέσεων, της ευρωπαϊκής πολιτικής
οικονομίας και της διεθνούς πολιτικής οικονομίας, αποτελεί απαραίτητο
εργαλείο για να κατανοηθούν οι πολύπλοκες σύγχρονες δομές της παγκόσμιας
οικονομίας.
Η συνεισφορά του γνωστικού αντικειμένου της πολιτικής οικονομίας
επικεντρώνεται στην παραδοχή ότι η οικονομική επιστήμη αποτελεί μια
κοινωνική επιστήμη η οποία είναι ιδιαίτερα περιοριστική, καθώς επιχειρεί
την κατανόηση της σύγχρονης οικονομίας εντός ενός αυστηρά
μαθηματικοποιημένου πλαισίου. Η μηχανιστική προσέγγιση στην κατανόηση
της παγκόσμιας οικονομίας είναι ιδιαίτερα περιοριστική σε ένα διεθνές
οικονομικό περιβάλλον που γίνεται ολοένα και πιο σύνθετο.
Γι’ αυτό και σε ό,τι αφορά στην ελληνική πραγματικότητα, δε θα
μπορούσε να αξιολογηθεί η Ελληνική Πολιτική Οικονομία παρά μόνο μέσα από
μια επίπονη προσπάθεια «εξάρτησης διαδρομής», δηλαδή μέσα από την
ιστορική διάσταση της ανάλυσης, με έμφαση στις δύο προηγούμενες
δεκαετίες. Αυτή ακριβώς η διάσταση αποτελεί τη συνεισφορά του βιβλίου
στην ελληνική βιβλιογραφία, στο βαθμό που η προσπάθεια εξήγησης της
ελληνικής κρίσης αγνοεί συνήθως την ιστορική της διάσταση, υιοθετώντας
μια αποσπασματικού τύπου προσέγγιση.
Όπως έχει πολλές φορές εντοπιστεί από αναλυτές, σημαντικό μέρος των
διαρθρωτικών αδυναμιών της ελληνικής οικονομίας είναι άμεσα συνδεδεμένο
με τις πολιτικές των δεκαετιών του 1980 και του 1990 στην Ελλάδα, τον
πατερναλιστικού τύπου καπιταλισμό αλλά και με τον στρεβλό τρόπο
διαμόρφωσης των κριτηρίων της Συνθήκης του Μάαστριχτ από τα κράτη-μέλη
τής (τότε) ΕΟΚ. Στην συνέχεια, η Ελλάδα πέτυχε την ένταξή της στην ΟΝΕ
βασιζόμενη, ουσιαστικά, στη συναλλαγματική πολιτική, σε μια φαινομενική
βελτίωση των δημοσιονομικών δεικτών και εκμεταλλευόμενη ένα γενικότερο
περιβάλλον «ελαστικότητας» όσον αφορά την ερμηνεία των κριτηρίων
ένταξης. Η διεθνής οικονομική κρίση επέφερε συνέπειες που ήταν
καταλυτικές για τις εξελίξεις στην Ελληνική Πολιτική Οικονομία μετά το
2008, αφού αυτή έπαιξε το ρόλο του επιταχυντή στην εκδήλωση της
ελληνικής κρίσης χρέους, η οποία, τελικά, εξελίχτηκε σε κρίση δανεισμού.
Στα επιμέρους κεφάλαια του συλλογικού τόμου αναλύονται οι κίνδυνοι, οι
ευκαιρίες και οι λανθασμένες επιλογές που πραγματοποιήθηκαν μετά την
ένταξη της χώρας μας στην ΟΝΕ, σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό
περιβάλλον.
Είναι ενδιαφέρον και χρήσιμο να διαβάσει κανείς στο ίδιο βιβλίο τον
τρόπο με τον οποίο το ελληνικό τραπεζικό σύστημα απέτυχε να διαχειριστεί
σωστά τον κίνδυνο που δημιουργήθηκε από την ίδια την ραγδαία ανάπτυξή
του και σε άλλο κείμενο να στοιχειοθετείται το ότι η επιθετική θεραπεία
που επιβλήθηκε από τους όρους στήριξης της ελληνικής οικονομίας, μέσω
της εσωτερικής υποτίμησης, αποδείχθηκε πολύ υψηλού οικονομικού και
κοινωνικού κόστους και είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη. Αυτό είναι και το
σημαντικό χαρακτηριστικό αυτού του βιβλίου. Δεν δίδεται στον αναγνώστη
κάποια μονοδιάστατη ανάλυση, αλλά παρουσιάζεται πλήθος στοιχείων που
στοχεύει στην σύνθεση και την πολυεπίπεδη διερεύνηση υπό το πρίσμα μιας
συνεπώς και συστηματικώς υπηρετούμενης διεπιστημονικότητας.
Συνολικά στο βιβλίο υπάρχουν κείμενα 23 ακαδημαϊκών, αναλυτών,
ερευνητών που συγκροτούν ένα συλλογικό τόμο 512 σελίδων στις οποίες
παρατίθεται πλούσια τεκμηρίωση και πλήθος βιβλιογραφικών αναφορών οι
οποίες, με την σειρά τους, μπορούν να βοηθήσουν τον αναγνώστη να
εμβαθύνει ακόμα περισσότερο. Όπως αναφέρουν και οι επιμελητές του τόμου,
«ευελπιστούμε ότι αυτού του είδους η αποτίμηση ξεπερνά τις περιγραφικές
αναφορές που, κατά γενική ομολογία, κυριαρχούν στην ελληνική
βιβλιογραφία για το εν λόγω θέμα. Η συνεισφορά σημαντικών και έγκριτων
συναδέλφων επιστημόνων από ένα μεγάλο εύρος πανεπιστημιακών ιδρυμάτων
της χώρας μάς έδωσε ουσιαστική ώθηση σε αυτή την προσπάθεια» [8].
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ
Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη:
Στο πρώτο μέρος αναλύονται οι συνθήκες που επικρατούσαν στην ελληνική
οικονομία πριν από την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, αλλά και μετά από
αυτήν.
Στο δεύτερο μέρος αναλύεται η δημοσιονομική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας την περίοδο 2004-2009.
Όμως η μελέτη της ελληνικής οικονομικής κρίσης είναι ελλιπής χωρίς
την παράλληλη αξιολόγηση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και των
συνεπειών της στην ευρωπαϊκή οικονομία. Άλλωστε η διεθνής οικονομική
κρίση τροφοδότησε την ευρωπαϊκή οικονομική κρίση, που εκδηλώθηκε με δύο
μορφές: Είτε ως τραπεζική κρίση είτε ως κρίση χρέους, με
χαρακτηριστικότερη περίπτωση την Ελλάδα.
Υπό αυτό το πρίσμα, αναλύονται στο τρίτο μέρος του βιβλίου οι
επιδράσεις της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη και στην
Ελλάδα. Η παγκόσμια οικονομική κρίση αποτέλεσε σημείο καμπής για την
ελληνική οικονομία, γιατί ανέδειξε ένα δομικό δημοσιονομικό πρόβλημα, το
ζήτημα του υψηλού δημόσιου χρέους.
Στο τέταρτο μέρος αναλύονται βασικά δημοσιονομικά μεγέθη και ο τρόπος
με τον οποίο αυτά επηρέασαν την ένταξη της χώρας στον Τριμερή Μηχανισμό
Στήριξης.
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:
[1] A Antoniades, ‘At the Eye of the Cyclone: The Greek Crisis in
Global Media’ in Greece’s Horizons, P Sklias & N Tzifakis (eds), The
Konstantinos Karamanlis Institute for Democracy Series on European and
International Affairs, Springer Berlin Heidelberg, 2013, pp. 11–25,
[accessed 29 June 2014].
[2] M Blyth & C Ban, ‘Austerity vs. Democracy in Greece’, in Foreign Affairs, , 2015, [accessed 27 February 2015].
[3] S O’Grady, ‘9 reasons Greece’s experiment with the radical left is
doomed to failure’, in The Independent, , 2015, [accessed 28 February
2015].
[4] kathimerini.gr, ‘Πώς φθάσαμε στο Μνημόνιο του 2010’, , 2014, [accessed 28 February 2015].
[5] Π Σκλιάς, Σ Ρουκανάς & Γ Μαρής, Η πολιτική των διεθνών και
ευρωπαϊκών οικονομικών σχέσεων, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2012, , pp.
19–27.
[6] Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία 2000-2010 - Εκδόσεις Λιβάνης, , 2014, [accessed 2 March 2015].
[7] N Tzifakis & P Sklias, ‘Beyond Nemesis and Salvation: A
Reorientation of the Debate on the Greek Economic Crisis’, in Springer,
Greece’s Horizons: Reflecting on the Country’s Assets and Capabilities,
2013, 1–7.
[8] Σ Ρουκανάς & Π Σκλιάς, Η ελληνική πολιτική οικονομία 2000 -
2010 : Από την ΟΝΕ στο μηχανισμό στήριξης, Αθήνα, Εκδοτικός Οίκος Α. Α.
Λιβάνη, 2014, , p. 479.
