Πριν από μερικές ημέρες αναζητούσα στο διαδίκτυο πληροφορίες σχετικά με τον αντίκτυπο που είχαν στην παγκόσμια δημόσια σφαίρα οι πρόσφατες εξελίξεις στη χώρα μας με το δημοψήφισμα και τη δραματική εν τέλει προσχώρηση της κυβέρνησης στη συμφωνία με τους ευρωπαίους εταίρους. Τα σύγχρονα διαδικτυακά εργαλεία καθιστούν πια πολύ εύκολη μια τέτοια αναζήτηση τουλάχιστον σε ό,τι αφορά στο διεθνή τύπο, στις δημοσιευμένες ακαδημαϊκές εργασίες, αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media).
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι από τις αρχές Ιουνίου μέχρι σήμερα η ελληνική πραγματικότητα σχεδόν μονοπωλεί το παγκόσμιο ενδιαφέρον το οποίο ξεπέρασε κατά πολύ το ανάλογο ενδιαφέρον που παρουσιάστηκε το Μάιο του 2010. Το διαδίκτυο έχει κατακλυστεί από αναλύσεις για όλα τα γούστα, από όλες τις οπτικές γωνίες και σχεδόν όλα τα διεθνή έγκυρα μέσα ενημέρωσης και επιστημονικά περιοδικά περιλαμβάνουν το «ελληνικό ζήτημα» στα 2-3 πρώτα θέματά τους. Η συντριπτική πλειονότητα των αναλύσεων παρουσιάζει μια απαισιόδοξη οπτική με εξαίρεση μερίδα αναλύσεων που προσεγγίζουν το θέμα περισσότερο πολιτικά επικεντρώνοντας στις δομικές αδυναμίες της Ευρωζώνης και της εν γένει ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, θέτοντας το θέμα σε μια ευρύτερη ανάγκη αναδιάρθρωσης της ΕΕ και της Ευρωζώνης με άξονα τις θεμελιώδεις αρχές δημιουργίας τους. Αυτή η τελευταία οπτική δεν αποτελεί κάτι το πρωτόγνωρο, έχει πολλαπλώς διατυπωθεί σε ακαδημαϊκές αναλύσεις και παλαιότερα, όμως το «ελληνικό ζήτημα» ήρθε να αποτελέσει τον ιδανικό μεγεθυντικό φακό για όσους θέλουν να ερευνήσουν θέματα της οικονομικής ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Επειδή στην Ελλάδα συνηθίζουμε να προβαίνουμε σε σχετικά επιπόλαιες παραδοχές, θα πρέπει να τονιστεί ότι όσοι προσεγγίζουν το ζήτημα αναλύοντας δομικά στοιχεία της Ευρωζώνης, δεν σημαίνει ότι υποχρεωτικά τάσσονται υπέρ των συμφερόντων της χώρας μας, ή υπέρ της κυβέρνησης, ή ακόμα υπέρ μιας ακόμα δικής μας χρεοκοπίας για το … καλό μας. Αν διαβάσετε προσεκτικά τα άρθρα αυτά θα δείτε ότι περιέχουν σωρεία παραδοχών που δεν είναι και τόσο στέρεες σύμφωνα με την πραγματικότητα που βιώνουμε στην Ελλάδα. Πρόσφατη τέτοια περίπτωση αποτελεί ο διεθνούς φήμης οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν ο οποίος δήλωσε στο CNN ότι ίσως υπερεκτίμησε τις ικανότητες της ελληνικής κυβέρνησης γιατί «δεν το σκέφτηκε ποτέ ότι δεν θα ήταν προετοιμασμένοι να ορθώσουν το ανάστημά τους χωρίς να έχουν κάνει οποιοδήποτε σχεδιασμό έκτακτης ανάγκης... το εκπληκτικό είναι ότι νόμιζαν πως θα μπορούσαν απλώς να απαιτήσουν καλύτερους όρους χωρίς να έχουν οποιοδήποτε σχέδιο backup».
Μια ακόμα κοινή συνισταμένη όλων αυτών των αναλύσεων είναι ότι το διακύβευμα του δημοψηφίσματος υπήρξε τελικά η έξοδος ή μη της Ελλάδας από την Ευρωζώνη, η μετάβαση ή μη σε ένα εθνικό νόμισμα με ενδιάμεση στάση μια περίοδο που όλοι συμφωνούν ότι θα ήταν φοβερά δύσκολη και φροντίζουν επιμελώς να μην τη περιγράφουν, άσχετα με όσα ισχυρίστηκε η ελληνική κυβέρνηση περί της ουσίας του. Και στην Ελλάδα όμως, όσοι έχουμε γράψει σχετικές αναλύσεις, είτε τελικά ψηφίσαμε «ΝΑΙ», είτε «ΟΧΙ» στο δημοψήφισμα, έχουμε αναφερθεί πολλαπλώς στις παθογένειες της Ευρωζώνης, οι οποίες είναι υπαρκτές αλλά όχι ικανές ώστε να «φορτωθούν» ολόκληρο το ελληνικό ζήτημα.
Οι περισσότερες αναλύσεις κλείνουν απότομα όταν το θέμα έρχεται στα χρέη, στα δάνεια και στα λεφτά για να το θέσουμε στην πραγματική του διάσταση. Στα λεφτά των άλλων και στα λεφτά τα δικά μας που θα χρειαστούν για να κρατηθεί η Ελλάδα οικονομικά σε υποστήριξη. Κάπου εκεί έφτασε η αναζήτησή μου σε ένα γράφημα που διαθέτει στο διαδίκτυο η Wall Street Journal και επιμελούνται οι Forelle, Minczeski και Bentley (graphics.wsj.com/greece-debt-timeline/). Πρόκειται για ένα γράφημα που περιέχει σε πραγματικό χρόνο όλες τις υποχρεώσεις της χώρας και πως αυτές αναδιανέμονται στη λωρίδα του χρόνου μέχρι το 2054 (!!!) ανάλογα με τις όποιες συμφωνίες. Αξίζει να επισκεφτείτε την ιστοσελίδα και να το δείτε, όπως και να παρατηρήσετε τις λέξεις που χρησιμοποιούνται : first bailout, 2012 default, second bailout, και πάει λέγοντας.
Τα νούμερα και το βάθος του χρονικού ορίζοντα είναι τερατώδη. Ελλείψει εθνικού σχεδίου η χώρα φαίνεται να έχει μπει στο δοκιμαστικό σωλήνα όπου ο καθένας κάνει σχέδια επί χάρτου και προτείνει ακόμα και ακραίες λύσεις έχοντας βέβαια φροντίσει για το καθαρά προσωπικό του backup, είτε αυτό λέγεται Αίγινα, είτε Αυστραλία ή Αμερική, είτε όπως αλλιώς το έχει σχεδιάσει. Το πολιτικό σύστημα έχει αρχίσει να εμφανίζει στρεβλώσεις και επικίνδυνες ενδείξεις πλήρους πολτοποίησης που έχουν ως κοινή αναφορά την κάθε φορά προσωρινή «σωτηρία» της χώρας που σχεδόν πάντα υποστηρίζει ράθυμα και απρόθυμα.
Θα το επαναλάβω ακόμα μια φορά. Η χώρα χρειάζεται Εθνικό σχέδιο με ευρεία πολιτική υποστήριξη και Εθνική κοινή προσπάθεια σε κυβερνητικό επίπεδο πέρα από ιδεολογικές και κομματικές κατατμήσεις. Χρειάζεται οπτικοποίηση (visualization) στόχων και προόδου, δουλειά επί του πρακτέου πέρα από τις παραδοχές των διεθνών αναλυτών. Όχι γιατί δεν έχουν την υφή της αυθεντίας, αλλά γιατί δεν έχουν ικανή άποψη για νοοτροπίες, στάσεις και συμπεριφορές που εμείς γνωρίζουμε ότι αν διορθωθούν, εύκολα θα βελτιωθεί το τοπίο. Τουλάχιστον, αν είναι να συνεχίσουμε να αποτελούμε διαρκές πείραμα, ας το κάνουμε με έναν δικό μας οδικό χάρτη γιατί όπως και να το κάνουμε, όλοι πια ξέρουμε καλύτερα από τους όποιους «άλλους» τι πρέπει να αλλάξουμε.
***** Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 26 Ιουλίου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 10.
Λίγα λόγια για ποιο λόγο, κατά την ταπεινή μου άποψη, την Κυριακή η επιλογή του ΝΑΙ καθίσταται μονόδρομος σε ένα έωλο δημοψήφισμα έτσι ώστε η Ελλάδα μας να διατηρήσει τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της, να κρατήσει το ευρωπαϊκό της κεκτημένο και να μην κατρακυλήσει στην άβυσσο και τον ολέθριο εθνικό διχασμό.
Η ευθύνη που έχει αδίκως μετακινηθεί στους πολίτες είναι και δυσβάσταχτη και δυσανάλογη μπροστά σε ένα ζήτημα που η ίδια η Κυβέρνηση είχε αναλάβει να φέρει εις πέρας και μπροστά σε ένα δημοψήφισμα που ουσιαστικά το ερώτημά του δεν έχει μακράς διάρκειας αποτέλεσμα υπό οποιαδήποτε επιλογή και δεν υφίσταται και ως ερώτημα την ώρα που διεξάγεται το δημοψήφισμα.
Ανοιχτή επιστολή στον Πρωθυπουργό της Ελλάδος, κ. Τσίπρα
Αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,
τούτες τις δύσκολες ώρες θα ήθελα να σας απευθύνω αυτή την ανοιχτή επιστολή, πιστεύοντας ότι επιτέλους στη χώρα μας αποκτά νόημα η άποψη του κάθε πολίτη σε σχέση με όσα συμβαίνουν γύρω μας. Πιστεύω βαθειά ότι κανείς πολίτης δεν μπορεί να μένει αμέτοχος μπροστά στις δύσκολες ώρες, κανείς δεν έχει δικαίωμα να απέχει, κανείς δεν έχει δικαίωμα απλώς να ασκεί κριτική. Πιστεύω όμως ότι και κανείς δεν μπορεί να υποχρεώνεται μονοδιάστατα να συντάσσεται μεταξύ δύο μονολεκτικών απαντήσεων χωρίς περιθώριο διαλόγου και ανάλυσης, ειδικά όταν το ερώτημα που τίθεται και οι δύο εκδοχές των απαντήσεων έχουν βραχυπρόθεσμη προοπτική.
Οι εποχές που ο πολίτης μέσα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο έπρεπε να απαντά κάτω από το φως μιας λάμπας με ένα μονολεκτικό «ναι» ή «όχι» έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί. Μην αδικείτε την υστεροφημία σας με το να τις επαναφέρετε.
Θα ήθελα να σας θυμίσω τα δικά σας λόγια στο Ίδρυμα Καραμανλή στις 6 Μαρτίου 2013, με αφορμή τη συμπλήρωση 15 ετών από τον θάνατο του Εθνάρχη :
«Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί τον ιδιαίτερο ρόλο που παίζουν οι ξεχωριστές προσωπικότητες στην Ιστορία. Μια τέτοια ξεχωριστή προσωπικότητα της σύγχρονης Ελλάδας, υπήρξε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Αυτό που καθιστά την προσωπικότητά του ξεχωριστή, ακόμα και για τους αντιπάλους του είναι ότι κατάφερε η προσφορά του στη χώρα, να ξεπεράσει, σε ορισμένα σημεία, τα όρια της ιδεολογίας του.»
Βρίσκεστε σε ένα ανάλογο κατώφλι τηρουμένων των αναλογιών. Στο κατώφλι της Ιστορίας και καλείστε να αποφασίσετε τι θα συνοδεύσει το όνομά σας. Μην μεταθέτετε αυτή την ευθύνη στο λαό. Μην αποποιείστε ως προσωπικότητα το ρόλο σας και μην οδηγείτε τους πολίτες σε ένα δημοψήφισμα που μόνο διχάζει, που δεν έχει μακροπρόθεσμη προοπτική όποιο και αν είναι το αποτέλεσμά του.
Ακυρώστε τη διεξαγωγή του αμφίσημου δημοψηφίσματος και αναλάβετε τη δική σας ευθύνη απέναντι στην Ιστορία. Διεκδικήστε να γράψετε εσείς την Ιστορία και μην αφήσετε να τεθεί υπό το πρίσμα ερμηνειών, θολών εκβάσεων, συγκυριακών περιστατικών.
Υψώστε το ανάστημά σας ακόμα και προς τα όρια της ιδεολογίας σας, καλέστε τους πολιτικούς αρχηγούς και αναζητήστε τη λύση για το λαό, για την Ελλάδα, για την Ελλάδα της Ευρώπης.
Μην αφήσετε την Ελλάδα να οδηγηθεί στην οποιαδήποτε άβυσσο και μάλιστα με λαϊκή επιλογή.
Μετά από τη μακρά περίοδο βύθισης της χώρας στην οικονομική κρίση υπάρχει πια πλούσια εγχώρια και διεθνής βιβλιογραφία η οποία και συνεχώς εμπλουτίζεται. Στις πηγές αυτές εμφαίνεται μια κοινή διαπίστωση σχετικά με την αφετηρία του σύγχρονου ελληνικού «δράματος».
Η αφετηρία τοποθετείται στο 2008 ως προς τα πρώτα σημάδια της καταιγίδας που θα ακολουθούσε, και στο Μάρτιο του 2009 ως προς την πρώτη καταγεγραμμένη αδυναμία των ελληνικών κομμάτων να ομονοήσουν σε μερικούς ελάχιστους βασικούς άξονες, στα βασικά και στα αυτονόητα, υπό το φάσμα της πιο σύνθετης και της πιο μεγάλης μετά τον πόλεμο, οικονομικής κρίσης.
Ήταν η περίοδος που κατέρρεαν οι περίφημοι βασικοί άξονες ανασυγκρότησης και περιστολής των δημοσίων δαπανών που πρότεινε η Κυβέρνηση Κ.Καραμανλή διαθέτοντας μια ισχνή, εν πολλοίς για διάφορους λόγους σαθρή, κοινοβουλευτική πλειοψηφία και ζητώντας – μάταια – τη συνεργασία, τη στήριξη ή την ανοχή της τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης του Γ.Παπανδρέου.
Ανατρέχοντας κανείς στις γραπτές δηλώσεις εκείνης της εποχής, πολύ εύκολα θα διακρίνει εντός αυτών των αξόνων τα πρώτα στοιχεία ενός ολοκληρωμένου προγράμματος μέτρων και παρεμβάσεων, κάτι σαν αυτό που συνηθίσαμε αργότερα να ονομάζουμε «μνημόνιο». Πολλά από όσα λέγονταν και γράφονταν τότε ήταν ήπιες εκδόσεις των μετέπειτα όλο και πιο σκληρών εκδοχών δεσμών μέτρων προσαρμογής στα κελεύσματα της «τρόικας», όπως ονομάστηκε το τριμερές σχήμα ΔΝΤ, ΕΚΤ και ΕΕ, των «θεσμών» όπως το ξέρουμε σήμερα κατόπιν των εργασιών «εξωραϊσμού» της Κυβέρνησης Αλ.Τσίπρα.
Στις ιστοσελίδες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επίσης, από τότε το διαθέσιμο πρωτογενές υλικό έχει εμπλουτιστεί εντυπωσιακά. Εκεί θα βρει κανείς δεκάδες εκθέσεις από τα δύο οικονομικά προγράμματα του Μαΐου του 2010 και του Μαρτίου του 2012, όπως και τις 7 συνολικά εκθέσεις προόδου της TFGR (Ομάδα Δράσης για την Ελλάδα), της Task Force για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία. Νούμερα, κείμενα, μέτρα, παρεμβάσεις, διαπραγματευτικό πεδίο, είναι όλα εκεί, ανά ημερομηνία, διαθέσιμα σε διάφορες γλώσσες, ταξινομημένα και τακτοποιημένα.
Εδώ εμφανίζεται ένα εντυπωσιακό στοιχείο. Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσφέρει όλα αυτά τα στοιχεία ελεύθερα στο διαδίκτυο, προσβάσιμα στον οποιοδήποτε ανά πάσα στιγμή, στην Ελλάδα εδώ και 5 χρόνια βιώνουμε ένα άγριο σκηνικό μυστικοπάθειας και ομίχλης σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις, με το τι συζητάμε με τους ευρωπαίους εταίρους. Μας αρέσει να μιλάμε για open data και big data, αλλά οι Πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, τα email του ενός και του άλλου (Χαρδούβελη, Βαρουφάκη και πάει λέγοντας), η γνώση επί των αληθινών θέσεων της εκάστοτε κυβέρνησης θυμίζει προνόμιο μεσαιωνικών ελίτ που ανάλογα με τον τίτλο, έφεραν και τα ανάλογα φεουδαρχικά πλεονεκτήματα επί γης και ανθρώπων.
Σαν να μη θέλει κανείς να πει την αλήθεια, σαν να μη θέλει κανείς να γνωρίζει ο κόσμος την αλήθεια, σαν να μας αρέσει αυτή η καθημερινή ανακατωσούρα στα τηλεπαράθυρα όπου υπουργοί, βουλευτές, γραμματείς λαμβάνουν θέση τηλεσχολιαστών και τρώνε και τη δουλειά κάποιων ανθρώπων εδώ που τα λέμε. Να μην αναφερθώ και στους αδιάβαστους ή στους ζηλωτές των πιο ακραίων μέτρων που ηδονίζονται (ή αδωνίζονται) με το να προκαλούν όσο μπορούν περισσότερο και ακόμα παραπέρα μια κοινωνία που βρίσκεται πια σε αδράνεια και παραζάλη, ενίοτε σε πλήρη άγνοια, αβεβαιότητα και αρκετές φορές νιρβάνα.
Αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που μας κρατάει 5 χρόνια μετά, ύστερα από δύο προγράμματα στήριξης (όσο άσχημα και αν είναι) και δεν έχουμε κατορθώσει να εκμεταλλευτούμε αυτό το χρόνο για να συντάξουμε ένα Εθνικό σχέδιο ανασυγκρότησης που θα το τηρήσουμε, θα το παρουσιάσουμε και θα το αναρτήσουμε σε μια ειδική ιστοσελίδα όπου θα καταγράφεται η πρόοδός του. Έτσι για να δείξουμε ότι και εμείς ξέρουμε να χρησιμοποιούμε το Microsoft Project με ορόσημα, με ωραίες χρωματιστές μπάρες και στόχους που θα υλοποιούνται στην πορεία. Τι μας εμποδίζει εδώ που φτάσαμε και μετά από 5 χρόνια δεν μπορούμε να βρούμε μια ισορροπία σε δράσεις που δεν θα διαλύουν την κοινωνική συνοχή, θα περιλαμβάνουν παραγωγική ανασύνταξη και θα εξορθολογήσουν τομείς στους οποίους καταφανώς έχουμε πολλά περιθώρια βελτίωσης ;
Νομίζω ότι είναι η ώρα για ένα Εθνικό σχέδιο ανασυγκρότησης, συγκεκριμένο, βασισμένο στους άξονες του Μαρτίου του 2009 με τους συμβιβασμούς που πρέπει να γίνουν ένεκα της πολύ χειρότερης οικονομικής κατάστασης. Δεν μιλώ για συμβιβασμό με τους «έξω». Μιλώ για συμβιβασμό «εντός έδρας». Όχι για τους άλλους, όχι για την Ευρώπη και το Ευρώ, όχι για τα media και τις πρωινές ή βραδινές εκπομπές, για εμάς, για όλους μας, για τα παιδιά μας. Ξέρω, θα πει κάποιος ότι αυτή η ευκαιρία χάθηκε και ότι ο χρόνος δεν υπάρχει. Διαφωνώ. Ρωτήστε εκείνους που συνέταξαν τις Εκθέσεις που βρίσκονται στις ιστοσελίδες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όρεξη και μεράκι θέλει, αγάπη για την πατρίδα και τους ανθρώπους της, αλληλοσεβασμό και λίγη εκτίμηση στο διπλανό και θα προλάβουμε. Ας το κάνουμε αυτό και ας το αρνηθεί η Ευρώπη αν μπορεί. Που δεν μπορεί. Γιατί έτσι φτιάχτηκε και η ίδια.
*****
Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 21 Ιουνίου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 10.
Την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2015 πραγματοποιήθηκε το 5o e-GOVERNMENT FORUM 2015 στο Αμφιθέατρο του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου.
Στην τρίτη θεματική ενότητα με τίτλο "Σχεδιασμός, υλοποίηση, ανάπτυξη και αξιοποίηση εφαρμογών και υποδομών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης" εντάχθηκε και η παρουσίαση με θέμα "Done is the engine for more: Καλές πρακτικές – Μια bottom-up προσέγγιση" του Βασίλη Μπαλάφα από το Τμήμα Πληροφορικής της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας.
Στο πάνελ της θεματικής ενότητας έλαβαν επίσης μέρος με χρήσιμες παρουσιάσεις οι Παναγιώτης Αθανασιάδης, Εμμανουήλ Γιαμπουράς, Δημήτρης Γκρίτζαλης, Φώτης Καλαμαντής, Γρηγόρης Βιδάκης και Κώστας Παπαδάτος.
Στόχος της παρουσίασης ήταν να δείξουμε καλές πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί και λειτουργούν στο Τμήμα Πληροφορικής της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας, πρακτικές που προέρχονται από την ομαδική δουλειά των εργαζομένων και έχουν δημιουργηθεί με ελάχιστο κόστος ενώ έχουν επιφέρει σημαντικές εξοικονομήσεις τα τελευταία 5 χρόνια. Κατά κύριο λόγο πρόκειται για εφαρμογές καταμερισμού εργασίας και καταγραφής της καθημερινής δουλειάς του προσωπικού, προγραμματισμό εργασιών και παρακολούθηση της προόδου της καθημερινής λειτουργίας της Υπηρεσίας. Επίσης, παρουσιάστηκε μια ακόμα δικτυακή εφαρμογή διαχείρισης αποθήκης και εξοπλισμού συνολικά της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας που περιλαμβάνει τρέχοντα εξοπλισμό σε λειτουργία και ανταλλακτικά.
Σε ένα δεύτερο επίπεδο, προσδοκία της παρουσίασης ήταν να δείξει ότι ο Δημόσιος Τομέας διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό υψηλού επιπέδου και πολυσχιδών ικανοτήτων το οποίο πρέπει να αφεθεί να πάρει πρωτοβουλίες και να επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή λειτουργία, αλλαγές που όμως δεν μπορούν να λάβουν χώρα εντός ενός περιβάλλοντος "στρατηγικής γραφειοκρατίας" - όπως περιγράφηκε κατά την ομιλία - που δεν αφήνει περιθώρια καινοτομίας και πρωτοβουλίας με κύριο στόχο πάντα τη βελτίωση της εξυπηρέτησης των πολιτών, την εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών και τη σημαντική εξοικονόμηση πόρων μέσω των νέων τεχνολογιών και ενός καλύτερου οργανωτικού πλέγματος λειτουργίας.
Η παρουσίαση συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων στο συνέδριο που για ακόμη μια χρονιά σημείωσε αθρόα προσέλευση χάρη στις εδώ και πολλά χρόνια άοκνες προσπάθειες του Greek ICT Forum και του κ. Γιάννη Χαλαβαζή. Είναι χαρακτηριστικά τα σχόλια που γράφτηκαν στην έγκυρη ιστοσελίδα ICTplus.gr : "Η ομιλία που έκανε εντύπωση και σχολιάστηκε ευρέως και ομοθημαδόν ήταν του κ. Βασίλη Μπαλάφα από την νομαρχία Κορίνθου [ έτσι την θυμόμαστε οι παλαιότεροι ] ο οποίος παρουσίασε πως [ με ίδιες δυνάμεις, πόρους και μέσα ] οργανώθηκε ψηφιακά και σήμερα υπάρχουν και λειτουργούν συστήματα πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, που συμβάλουν συστηματικά και αποφασιστικά στις υπηρεσίες και την λειτουργία της Νομαρχίας.".
Η κεντρική φιλοσοφία της παρουσίασης ήταν ότι με καλή συνεργασία εντός των υπηρεσιών, δημιουργικές και επωφελείς συνέργειες μεταξύ του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, υπέρβαση του ασφυκτικού γραφειοκρατικού μοντέλου που παραμένει προσκολλημένο στον τύπο και όχι στην ουσία, παράλληλα με τη χρήση των ΤΠΕ, μπορούν να αναδειχθούν πρακτικές που διευκολύνουν την καθημερινή λειτουργία, ενισχύουν τη
λογοδοσία, ενδυναμώνουν την ανάληψη πρωτοβουλιών και αποκαθιστούν σε
μεγάλο βαθμό πολλά από εκείνα που αποτελούν σήμερα το πλέγμα μονότονων,
μονόπλευρων και αρκετές φορές άδικων αντιλήψεων σε σχέση με το Δημόσιο
Τομέα.
Δείτε τις διαφάνειες της παρουσίασης :
Περίληψη της παρουσίασης
Οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ – ICTs) έχουν επιφέρει
θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, εργαζόμαστε,
βιώνουμε την καθημερινότητά μας. Σε μια ευρύτερη ανάλυση, έχει
μεταβληθεί η ίδια η υπόσταση του ατόμου εντός ενός κοινωνικού συνόλου,
αφού πλέον «οι άνθρωποι είναι το άθροισμα των κοινωνικών τους σχέσεων,
των διαδικτυακών δράσεών τους και των συνδέσεών τους» [1].
Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα «ηλεκτρονικής
αναπαραγωγής» πολύπλοκων και δυσλειτουργικών διαδικασιών, ιδιαίτερα στον
δημόσιο τομέα με διαδικασίες που απλώς ψηφιοποιούνται χωρίς να
μεταβάλλεται η φύση του γραφειοκρατικού μοντέλου το οποίο αποτελεί ένα
από τα βασικά προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει το eGovernment
[2, σ 287].
Οι Τ.Π.Ε. αποτελούν σήμερα πλέον το υπόβαθρο επάνω στο οποίο χτίζονται
υπηρεσίες και διανέμεται περιεχόμενο και ταυτοχρόνως τον αγωγό
μεταφοράς, με αντίκτυπο στην οικονομία, την παιδεία, την ανάπτυξη, την
πολιτική, τη διακυβέρνηση και άλλες πτυχές της καθημερινής ζωής των
ανθρώπων.
Το ζήτημα που αναδεικνύεται είναι το κατά πόσο μπορούμε να αναζητήσουμε
καλές πρακτικές που να μας οδηγούν από τη θεωρία, από το σχεδιασμό, στην
πράξη. Χρειαζόμαστε μια λογική που να οδηγεί στο γνωστό «Done
Manifesto» που επιτάσσει «Done is the engine for more». Ο Δημόσιος
Τομέας διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό υψηλών προσόντων και ικανοτήτων.
Πολλές φορές όμως η δομή, η λειτουργία και η κουλτούρα των Υπηρεσιών
και των διαδικασιών δεν επιτρέπουν την ανάδειξη και την υιοθέτηση καλών
πρακτικών.
Επιχειρούμε την παρουσίαση μερικών καλών πρακτικών από το Τμήμα
Πληροφορικής της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας, της Περιφέρειας
Πελοποννήσου, πρακτικές που διευκολύνουν την καθημερινή λειτουργία,
ενισχύουν τη λογοδοσία, ενδυναμώνουν την ανάληψη πρωτοβουλιών και
αποκαθιστούν σε μεγάλο βαθμό πολλά από εκείνα που αποτελούν σήμερα το
πλέγμα μονότονων, μονόπλευρων και αρκετές φορές άδικων αντιλήψεων σε
σχέση με το Δημόσιο Τομέα.
Αναφορές
[1] M. Kakutani, ‘'Big Data,' by Viktor Mayer-Schönberger and Kenneth Cukier’, The New York Times, 10-Ιουνίου-2013.
[2] Ι. Αποστολάκης, Ε. Λουκής, και Ι. Χάλαρης, Ηλεκτρονική δημόσια
διοίκηση - Οργάνωση, τεχνολογία και εφαρμογές, 1η έκδ. Αθήνα: Εκδόσεις
Παπαζήση, 2008.
Δελτίο Τύπου Εκδόσεις "Ινφογνώμων" - Ιούνιος 2015 Τίτλος: «Ο
αγωγός Burgas-Αλεξανδρούπολη στη Διεθνή Πολιτική: Μια συστηματική,
πολυεπίπεδη ανάλυση της Ελληνικής Πολιτικής της περιόδου 2006-2009»
Τα
τελευταία χρόνια ο τομέας της ενέργειας έχει αναδυθεί ως ένας
σημαντικός άξονας μελέτης στο διεθνές περιβάλλον και τις Διεθνείς
Σχέσεις. Με γνώμονα την απόφαση σχετικά με μια κατεύθυνση που παίρνει
ένα κράτος, έρχεται αντιμέτωπο με εξωτερικούς δρώντες ενώ ροές πολιτικών
στάσεων γεννώνται και στο εσωτερικό του.
Χρησιμοποιώντας ένα συγκεκριμένο αναλυτικό πλαίσιο, προσεγγίζουμε την
υπόθεση του αγωγού πετρελαίου Burgas – Αλεξανδρούπολη, αντλώντας
στοιχεία και πληροφορίες από έγκυρες πηγές. Οι τρεις συνεντεύξεις με
τους Ευριπίδη Στυλιανίδη, Αλέξανδρο Μαλλιά και Παναγιώτη Μπεγλίτη,
αποκτούν ιδιαίτερη αξία, βλέποντας πλέον τα πράγματα από μια σχετική
χρονική απόσταση.
Το βιβλίο εστιάζει στην περίοδο 2006 – 2009 καθώς και στο ευρύτερο
πεδίο της διεθνούς πολιτικής. Σε αυτή την περίοδο έχουμε τη μεγαλύτερη
κινητικότητα στην Ελλάδα σε σχέση με τον ενεργειακό τομέα.
Ο
αγωγός Burgas – Αλεξανδρούπολη, μαζί με άλλα έργα ενεργειακών υποδομών,
απετέλεσε για την κυβέρνηση Καραμανλή μέρος ενός σχεδιασμού προώθησης
των ελληνικών συμφερόντων που οδηγούσε παράλληλα και σε μια σημαντική
αναπροσαρμογή των σχέσεων Ελλάδας – Ρωσίας μαζί με τις συμφωνίες για τον
αγωγό φυσικού αερίου South Stream.
Η Ελλάδα για πρώτη φορά διεκδικούσε με αξιώσεις την είσοδό της στον
παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, βρισκόταν πολύ κοντά στην υλοποίηση δύο
αγωγών, ενός πετρελαίου και ενός φυσικού αερίου, που θα πέρναγαν από το
έδαφός της χωρίς να διασχίζουν τουρκικό έδαφος. Στο βιβλίο μελετώνται οι
επαγωγές και οι αλληλεπιδράσεις αυτών των εξελίξεων, και αναλύονται
πτυχές που επηρεάζουν αμφίδρομα το εγχώριο, το περιφερειακό και το
διεθνές περιβάλλον.
To 5o e-GOVERNMENT FORUM 2015 πραγματοποιείται την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2015 στο Αμφιθέατρο του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου, Οδός Ελ. Βενιζέλου 70 στην Καλλιθέα με βασικό θεματικό τίτλο:
E - GOVERNMENT FORUM Ο Εκσυγχρονισμός του Δημόσιου Τομέα εν μέσω Οικονομικής Κρίσης.Αναλυτικές πληροφορίες και πρόγραμμα θα βρείτε εδώ.
Στη δεύτερη θεματική εντάσσεται και η παρουσίασή μου με θέμα "Done is the engine for more: Καλές πρακτικές – Μια bottom-up προσέγγιση".
Περίληψη
Οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ – ICTs) έχουν επιφέρει θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, εργαζόμαστε, βιώνουμε την καθημερινότητά μας. Σε μια ευρύτερη ανάλυση, έχει μεταβληθεί η ίδια η υπόσταση του ατόμου εντός ενός κοινωνικού συνόλου, αφού πλέον «οι άνθρωποι είναι το άθροισμα των κοινωνικών τους σχέσεων, των διαδικτυακών δράσεών τους και των συνδέσεών τους» [1].
Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα «ηλεκτρονικής αναπαραγωγής» πολύπλοκων και δυσλειτουργικών διαδικασιών, ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα με διαδικασίες που απλώς ψηφιοποιούνται χωρίς να μεταβάλλεται η φύση του γραφειοκρατικού μοντέλου το οποίο αποτελεί ένα από τα βασικά προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει το eGovernment [2, σ 287].
Οι Τ.Π.Ε. αποτελούν σήμερα πλέον το υπόβαθρο επάνω στο οποίο χτίζονται υπηρεσίες και διανέμεται περιεχόμενο και ταυτοχρόνως τον αγωγό μεταφοράς, με αντίκτυπο στην οικονομία, την παιδεία, την ανάπτυξη, την πολιτική, τη διακυβέρνηση και άλλες πτυχές της καθημερινής ζωής των ανθρώπων.
Το ζήτημα που αναδεικνύεται είναι το κατά πόσο μπορούμε να αναζητήσουμε καλές πρακτικές που να μας οδηγούν από τη θεωρία, από το σχεδιασμό, στην πράξη. Χρειαζόμαστε μια λογική που να οδηγεί στο γνωστό «Done Manifesto» που επιτάσσει «Done is the engine for more». Ο Δημόσιος Τομέας διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό υψηλών προσόντων και ικανοτήτων. Πολλές φορές όμως η δομή, η λειτουργία και η κουλτούρα των Υπηρεσιών και των διαδικασιών δεν επιτρέπουν την ανάδειξη και την υιοθέτηση καλών πρακτικών.
Επιχειρούμε την παρουσίαση μερικών καλών πρακτικών από το Τμήμα Πληροφορικής της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας, της Περιφέρειας Πελοποννήσου, πρακτικές που διευκολύνουν την καθημερινή λειτουργία, ενισχύουν τη λογοδοσία, ενδυναμώνουν την ανάληψη πρωτοβουλιών και αποκαθιστούν σε μεγάλο βαθμό πολλά από εκείνα που αποτελούν σήμερα το πλέγμα μονότονων, μονόπλευρων και αρκετές φορές άδικων αντιλήψεων σε σχέση με το Δημόσιο Τομέα.
Αναφορές
[1] M. Kakutani, ‘'Big Data,' by Viktor Mayer-Schönberger and Kenneth Cukier’, The New York Times, 10-Ιουνίου-2013.
[2] Ι. Αποστολάκης, Ε. Λουκής, και Ι. Χάλαρης, Ηλεκτρονική δημόσια διοίκηση - Οργάνωση, τεχνολογία και εφαρμογές, 1η έκδ. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2008.
Ολόκληρη η παρουσίαση θα αναρτηθεί τις επόμενες ημέρες.
To 5o e-GOVERNMENT FORUM 2015 πραγματοποιείται την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2015 στο Αμφιθέατρο του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου, Οδός Ελ. Βενιζέλου 70 στην Καλλιθέα με βασικό θεματικό τίτλο:
E - GOVERNMENT FORUM Ο Εκσυγχρονισμός του Δημόσιου Τομέα εν μέσω Οικονομικής Κρίσης
Το συνέδριο τελεί υπό:
Την αιγίδα των Υπουργείων Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης // Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού
Mε την υποστήριξη των Γενικών Γραμματειών Πληροφοριακών
Συστημάτων, Δημόσιας Διοίκησης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης,
Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων.
To 5o e-GOVERNMENT FORUM χωρίζεται σε τρεις διακριτές συνεδριάσεις με ενδεικτικές ώρες διεξαγωγής:
1η Συνεδρίαση [ 09.00-12.00 ] Στρατηγική και Τακτική Μεταρρυθμίσεων στον Δημόσιο τομέα: H
συνεδρίαση θα γίνει σε Ολομέλεια στο κεντρικό Αμφιθέατρο του
Πανεπιστημίου, όπου υψηλόβαθμα στελέχη Υπουργείων, Φορέων, Οργανισμών,
Δημοσίων Υπηρεσιών αλλά και εταιρειών θα αναπτύξουν αρχές και στοιχεία
στρατηγικής και τακτικές Μεταρρυθμίσεων στον Δημόσιο Τομέα με στόχο την
ανάδειξη του στελεχιακού δυναμικού του Δημόσιου τομέα, την αύξηση της
παραγωγικότητας και την μείωση του λειτουργικού κόστους. Διάρκεια
περίπου τρεις ώρες
2η Συνεδρίαση [ 12.00-15.00 ] Σχεδιασμός, Υλοποίηση, Ανάπτυξη και Αξιοποίηση Εφαρμογών και Υποδομών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης:
H συνεδρία με θεματολογική κατεύθυνση στην Εφαρμογή και Ανάπτυξη
Εφαρμογών και Υποδομών Ψηφιακών Τεχνολογιών και Επικοινωνιών θα έχει ως
θεματικό άξονα βέλτιστες πρακτικές αναδιάρθρωσης διαδικασιών [ BPR ],
μεθοδολογίες αξιοποίησης προσωπικού [ΗR], επιτυχημένες εγκαταστάσεις,
τεχνολογίες και μεθοδολογίες που προτείνονται για να βελτιωθεί το
επίπεδο υπηρεσιών και αποτελεσματικότητας της Δημόσιας Διοίκησης. Εχουν
κληθεί να μιλήσουν σημαντικά στελέχη δημοσίων υπηρεσιών με ευθύνη στους
τομείς Διοίκησης, Πληροφορικής, καθώς και στελέχη επιχειρήσεων
Τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικής και Ψηφιακής Ασφάλειας.
Οι θεματολογικοί άξονες της δεύτερης συνεδρίασης αφορούν τους τομείς:
A) Πληροφορική. Διαλειτουργικότητα, Data Centers και
Cloud, επιχειρησιακές εφαρμογές ΕRP, Παράγοντες Ανάπτυξης Κυβερνητικών
Εφαρμογών, Ανοιχτά Δεδομένα, Portals, Case Studies, Δημοσίων Συστημάτων
κ.α. B) Τηλεπικοινωνίες, Υποδομές, Κυβερνητικά Δίκτυα
Επικοινωνιών, Υπηρεσίες, Mobile Εφαρμογές και Ασφάλεια. Παραγωγικότητα
και συστήματα Επικοινωνιών Γ) Ασφάλεια Υποδομών και Εφαρμογών: Διαχείριση
Ασφάλειας Κρίσιμων Υποδομών σε περιβάλλον Cloud, Στρατηγική Ασφάλειας
Κυβερνητικών Εφαρμογών. Απειλές και Κίνδυνοι σε περιβάλλον
Διαλειτουργικότητας. Οι νέες τάσεις και κατευθύνσεις ψηφιακής
προστασίας. Προστασία δομών Big Data. Ανάλυση και διαχείριση
επικινδυνότητας
3η Συνεδρίαση [ 15.00-17.00 ] Ανάπτυξη Συστημάτων και Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης εν μέσω οικονομικής κρίσης:
H συνεδρίαση θα γίνει σε Ολομέλεια, στο κεντρικό Αμφιθέατρο
του Πανεπιστημίου κατά την οποία κυβερνητικοί και πολιτικοί παράγοντες,
ανώτατα στελέχη της Δημόσιας Διοίκησης, εκπρόσωποι Φορέων και εταιρειών,
Πανεπιστημιακοί Καθηγητές θα αναφερθούν στην σημερινή κατάσταση της
Δημόσιας Διοίκησης, στις αναγκαιότητα άμεσης ανάληψης πρωτοβουλιών, στην
ταχύτερη υλοποίησης έργων ψηφιακής τεχνολογίας.
Πριν από λίγες ημέρες για τους σκοπούς μιας μελέτης, ανέσυρα από τη βιβλιοθήκη ένα παλιό βιβλίο του Νίκου Δήμου. Ο τίτλος είναι «1978 – 1981 Παρακμή και πτώση της Νέας Δημοκρατίας», με πρώτη έκδοση το 1982, από τις εκδόσεις «Νεφέλη». Ανέκαθεν πένα κοφτερή, ο Δήμου κατά καιρούς έχει δεχθεί πυρά σχεδόν από όλους τους πολιτικούς χώρους, κυρίως επειδή πάντα αντιμετώπιζε τις πολιτικές μεταβολές στον τόπο με επιείκεια, αλλά πολύ νωρίς εντόπιζε σοβαρές παθογένειες που δεν δίσταζε να αποτυπώσει ευθαρσώς στο χαρτί.
Τα άρθρα του από τη δεκαετία του 1980, μαζί με εκείνα του Γιώργη Μασσαβέτα και του Γιάννη Μαρίνου, ανήκουν σε μια ειδική κατηγορία κειμένων της εποχής που σήμερα πια μπορούν να θεωρούνται «προφητικά» σε σχέση με όσα συνέβησαν κατά την πρώτη δεκαετία κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ στην Ελλάδα, κυρίως όμως σε σχέση με τις συνέπειες στο μέλλον που είχαν πολιτικές, αποφάσεις, στάσεις και συμπεριφορές. Ας με συγχωρήσουν άλλοι αρθρογράφοι που πιθανώς είχαν γράψει ανάλογα άρθρα και τα αγνοώ. Η γνώση μου περιορίζεται σε όσα αποκόμματα κρατούσε ο πατέρας μου, σε όσα μπορώ ακόμα να βρω στο Διαδίκτυο και στα λιγοστά κριτικά βιβλία εκείνης της περιόδου.
Έχοντας γεννηθεί το 1978, αναζητώ συχνά πηγές της περιόδου εκείνης προκειμένου να ενισχύσω τις όποιες αδύναμες εμπειρικές γνώσεις. Ανέτρεξα λοιπόν στο βιβλίο του Δήμου για να πάρω μια εικόνα του τι συνέβαινε στη ΝΔ παραμονές των εκλογών του 1981 που θα έφερναν το ΠΑΣΟΚ με τεράστια λαϊκή αποδοχή για μια περίπου δεκαετία στην εξουσία παρά τις όποιες νεφελώδεις ή ακόμα και ανεδαφικές θέσεις του για κρίσιμα ζητήματα, με χαρακτηριστικά εκείνα που αφορούσαν στη σχέση της Ελλάδας με την ΕΟΚ. Αξίζει να αναφερθεί ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα :
«Η Νέα Δημοκρατία, που τα τελευταία χρόνια, δεν άκουγε πια τίποτα και κανέναν. Ούτε σχόλια, ούτε επικρίσεις, ούτε σφυγμομετρήσεις. Που είχε ξεχαστεί σε ένα μακάριο και βαθύτατο ύπνο αυτοπεποίθησης και αυτοϊκανοποίησης. Βυθίστηκε βυθισμένη.».
Το απόσπασμα, τηρουμένων των αναλογιών, μοιάζει πολύ με τη σημερινή κατάσταση και κυρίως με τις παραμονές των Εθνικών εκλογών της 25ης Ιανουαρίου. Στις μέρες μας, σε σειρά δημοσκοπήσεων καταγράφεται σταθερά μια μεγάλη διαφορά υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ παρότι πλέον οι πολίτες αναγνωρίζουν σοβαρές αδυναμίες, παλινωδίες ακόμα και χαοτικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με τον προεκλογικό του λόγο. Είναι πολύ νωπές για όλους μας οι δηλώσεις περί «σχήματος λόγου» για την κατάργηση του μνημονίου «σε ένα νόμο και με ένα άρθρο» ή περί της διαφωνίας του Υπουργού Οικονομικών σχετικά με τη χρηματοδότηση του περίφημου «Προγράμματος της Θεσσαλονίκης» από τα χρήματα του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.
Η ΝΔ από τις αρχές του 2010 και μετά κατέγραψε μια ανεπανάληπτη ιδεολογικοπολιτική τρικυμία. Από το λάβαρο του αντιμνημονιακού μετώπου, τη ρητορική του «φαρμάκου που σκότωνε τον ασθενή» και την απομόνωση στο ΕΛΚ, η ΝΔ πέρασε σχεδόν μέσα σε μια νύχτα στην καθολική υπερψήφιση του νομοσχεδίου Διαμαντοπούλου, την έγκριση του Μεσοπρόθεσμου και την ευθυγράμμισή της με τις πολιτικές εξαντλητικής λιτότητας που προηγουμένως απέρριπτε μετά βδελυγμίας. Δεν βρέθηκε όμως απλώς να τις υλοποιεί. Μέσω προβεβλημένων στελεχών της, κυβερνητικών και μη, βρέθηκε να τις υπερασπίζεται με μια ανεξήγητη «υπερπροθυμία» (επιεικής ο όρος για ορισμένους).
Άσχετα με τους λόγους που μπορεί να διακρίνει κανείς και τις επιμέρους πολιτικές σκοπιμότητες, για το σημερινό ηγετικό πυρήνα της ΝΔ πάντα θα υπάρχουν ορθολογικές εξηγήσεις. Το «σώμα» όμως της ΝΔ δεν μπόρεσε να ακολουθήσει αυτούς τους ρυθμούς προσαρμογής στη ρητορική αλλά και στην καθημερινότητα. Το μεσαίο και κατώτερο στελεχιακό δυναμικό, αλλά και μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν προέβησαν με τέτοια ευκολία στη μετάπτωση. Ακολούθησαν και άλλα. Βαθιές μεταβολές σε θεμελιώδη χαρακτηριστικά του κόμματος, εκλογικές επιλογές που μόνο με όρους σκοπιμότητας μπορούν να εξηγηθούν, πλήρης κατάπαυση λειτουργίας των κομματικών οργάνων για περισσότερα από 2 χρόνια. Δεν επιχειρήθηκε καν μια top-down προσέγγιση που θα μπορούσε σταδιακά να δώσει εξηγήσεις και να καλλιεργήσει μια άλλη κουλτούρα θέσεων και οπτικής. Σχεδόν όλοι οι βουλευτές στις συζητήσεις τους έλεγαν ότι δεν είχαν επιλογή, δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι άλλο γιατί η κατάσταση ήταν οριακή. Και πάντα ήταν οριακή, κάθε τρίμηνο.
Μετά τις εκλογές του Ιανουαρίου η ΝΔ δείχνει γαντζωμένη στην άλλη άκρη του ποταμού και εύκολα γίνεται θύμα του ερωτήματος «Εσείς με ποιους είστε ; Με τη χώρα ή τους δανειστές ;». Δεν έχει καταφέρει να διαμορφώσει ένα δικό της Εθνικό πλάνο δράσης και ένα πλέγμα προτάσεων που να ξεκινά από την κοινωνική και στελεχιακή βάση της ώστε να διεκδικήσει να γίνει πλειοψηφικό ρεύμα με εκλογικούς όρους. Η σημερινή ηγεσία της δείχνει ικανοποιημένη και αυτάρεσκη, αναμένοντας το λαό να την καλέσει μετανοημένος να ξανακυβερνήσει με τους ίδιους ανθρώπους και τους ίδιους όρους.
Η διπλή της κρίση είναι ότι πολιτικά έχει συμπεριφερθεί σε αρκετές περιπτώσεις με όρους καιροσκοπισμού και από την άλλη πλευρά δεν μπορεί και δεν φαίνεται να θέλει να ακούσει την κοινωνία και το στελεχιακό της δυναμικό. Και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά έρχονται σε αντίθεση με ένα πλεονέκτημα που είχε για δεκαετίες. Τη συνέπεια θέσεων και αρχών. Οφείλει άμεσα να επιστρέψει από τον «αναγκαστικό καθολικισμό» στο ριζοσπαστικό κοινωνικό φιλελευθερισμό. Πρώτα για το συμφέρον του τόπου και μετά για το δικό της.
*****
Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 24 Μαΐου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 10.
Για πολλά χρόνια στην Ελλάδα συζητούσαμε για το φαινόμενο της αστυφιλίας, για την Ελληνική επαρχία που σταδιακά αποψιλωνόταν από νέους ανθρώπους, για ένα εσωτερικό «μεταναστευτικό» κύμα ανθρώπων που κινούνταν προς τα δύο – τρία μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας αναζητώντας δουλειά και καλύτερη τύχη, εγκαταλείποντας τις πατρογονικές εστίες, δημιουργώντας χωριά – φαντάσματα σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Αρκετά πριν το ξέσπασμα της μεγάλης οικονομικής κρίσης σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο, είχαν αρχίσει να διαφαίνονται σημάδια αντιστροφής αυτού του κλίματος.
Η αγορά εργασίας από τις αρχές του 2000, στα μεγάλα αστικά κέντρα, είχε κορεστεί, ειδικά σε θέσεις εργασίας πτυχιούχων που προέρχονταν από τις λεγόμενες Σχολές «υψηλής ζήτησης». Ταυτόχρονα, είχαν διαφανεί και τα πρώτα σημάδια «ζουγκλοποίησης» στους χώρους δουλειάς με τους περισσότερους εργοδότες σχεδόν να «διαφημίζουν» το ότι προσέφεραν τον βασικό μισθό και ασφάλιση στο ΙΚΑ, δηλαδή τις στοιχειώδεις υποχρεώσεις τους. Γνωστές ήταν επίσης και οι σιωπηρές είτε «ατομικές» συμβάσεις με χαμηλότερους μισθούς, είτε οι επίσης σιωπηρές συμβάσεις «οικειοθελούς» υποβάθμισης του εργαζομένου σε «υπάλληλο γραφείου» προκειμένου να δουλεύει μεν σε θέση των τυπικών (συνήθως υψηλών) προσόντων του, αλλά να αμείβεται ουσιαστικά ως «γραμματειακή υποστήριξη».
Κάπως έτσι είδαμε σε χωριά εγκαταλειμμένα όπως η Ελάτη, στην Αρκαδία, να εμφανίζεται και πάλι κινητικότητα, μισογκρεμισμένα σπίτια να ανακαινίζονται και τους πρώτους νέους να επιστρέφουν στους τόπους τους με διαψευσμένο το «όνειρο των Αθηνών». Δεν ήταν πολλοί, ήταν αρκετοί όμως για να αναδειχθεί η επιστροφή ως διέξοδος αν τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά.
Και ύστερα ήρθε η κρίση, η οποία και παραμένει με μια βασική ιδιαιτερότητα. Οι επιπτώσεις των οικονομικών κρίσεων συνήθως στην επαρχία εκδηλώνονται αργότερα απ’ ότι στα μεγάλα αστικά κέντρα. Έτσι έγινε και στην Ελλάδα. Για παράδειγμα στην Κορινθία είναι χαρακτηριστικό ότι σχεδόν όλοι οι δείκτες με κυριότερο αυτόν της ανεργίας χειροτέρευσαν μεταξύ των ετών 2013 και 2014. Ακόμη και ο κατασκευαστικός τομέας που από το 2009 μέχρι σήμερα έχει χάσει πανελλαδικά το 80 % του προϊόντος του, στην επαρχία άρχισε να πέφτει ραγδαία αρκετά αργότερα.
Θα περίμενε κανείς τα παραπάνω να προδιέγραφαν μια «καταδικαστική» εικόνα για την Ελληνική επαρχία για το μέλλον, όμως πιστεύω ότι ισχύει ακριβώς το αντίθετο, γι’ αυτό και παρότι τα πράγματα παραμένουν εξαιρετικά δύσκολα, πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν στην επαρχία και θα επιστρέψουν ακόμα περισσότεροι.
Η Ελληνική επαρχία έχει τη μεγάλη της ευκαιρία για πολλούς λόγους. Θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω ορισμένους από αυτούς. Στο μεγαλύτερο ποσοστό οι επαρχιακές περιοχές της Ελλάδας έχουν πολύ μεγάλα περιθώρια βελτίωσης των υποδομών τους. Από τα ψηφιακά δίκτυα (Wi-Fi, οπτικές ίνες, υπηρεσίες ΤΠΕ) μέχρι τους οδικούς, σιδηροδρομικούς, ακτοπλοϊκούς άξονες, υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις που σε ένα εθνικό πλάνο ανάπτυξης αναπόφευκτα θα βελτιωθούν. Ο πρωτογενής τομέας με χαμηλό βαθμό αξιοποίησης αναμένει νέους να τον εκμεταλλευτούν προσφέροντας ευκαιρίες. Σε επίπεδο υπηρεσιών η ψηφιακή οικονομία, οι ηλεκτρονικές συναλλαγές, η διάχυση των social media στην επιχειρηματικότητα, η εκμετάλλευση των ΤΠΕ παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα και μόνο ανοδικά μπορούν να κινηθούν. Το γενικότερο περιβάλλον δραστηριοποίησης κρατιέται σε σχετικά ήρεμα επίπεδα χωρίς φαινόμενα συγκρούσεων και «ταξικών» αντεγκλήσεων.
Δείτε ακόμα και την περίπτωση της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Στα Πανεπιστήμια και στα ΤΕΙ της επαρχίας σπάνια θα συναντήσει κανείς χαμένα εξάμηνα λόγω καταλήψεων, κατεστραμμένες υποδομές από ομάδες με «κοινωνικά και πολιτικά αιτήματα». Ακόμα και οι ροές παράνομων μεταναστών δείχνουν οριακά να αντιμετωπίζονται λόγω κυρίως των αγροτικών εργασιών.
Και ένα παράδειγμα επί του πρακτέου. Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων, ένα νέο σχετικά τμήμα που ανήκει στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και εδρεύει στην Κόρινθο, το καλοκαίρι θα διοργανώσει το 2ο Καλοκαιρινό του Σχολείο στο Κιάτο, τον ερχόμενο Δεκέμβριο θα διοργανώσει το 2ο Επιστημονικό του Συνέδριο στο Λουτράκι, διεξάγει 3 Μεταπτυχιακά Προγράμματα και σύντομα θα ανακηρύξει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κ. Προκόπη Παυλόπουλο σε επίτιμο Διδάκτορά του. Η ακαδημαϊκή διαδικασία διεξάγεται απρόσκοπτα και με συνεχώς βελτιούμενο επίπεδο με τη βεβαίωση και εξωτερικής αξιολόγησης. Η εικόνα είναι αντίστοιχη σε πολλά Τριτοβάθμια Ιδρύματα της επαρχίας.
Η Ευρώπη μιλά για το «τριπλό έλικα ανάπτυξης», τη συνεργασία Ακαδημαϊκών πυρήνων – Αγοράς – Κυβέρνησης στο πλαίσιο μιας αναπτυξιακής πολιτικής. Η Ελληνική επαρχία μπορεί να αποτελέσει το ιδανικό πεδίο εφαρμογής. Γι’ αυτό και έχει μπροστά της τη μεγάλη ευκαιρία της.
*****
Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 26 Απριλίου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 11.
Ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Τρύφωνα Καραβούλια στην εφημερίδα "ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΚΟΡΙΝΘΟΥ", σχετικά με το Συνέδριο που διοργάνωσε στην Κόρινθο, στο Επιμελητήριο
Κορινθίας, η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ Κορίνθου με θέμα «Εθνικές και Ευρωπαϊκές εξελίξεις
στον αστερισμό της κρίσης: Αναζητώντας διεξόδους και προοπτικές» στις 31/3 και 1/4/2015.
Γράφει ο Τρύφωνας Καραβούλιας :
Το Πανεπιστήμιο «βγαίνει» στη κοινωνία. Με αυτή τη σκέψη η ΔΑΠ ΝΔΦΚ Κορίνθου διοργάνωσε μαζί με το τμήμα πολιτικής επιστήμης και κοινωνικών σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου συνέδριο με θέμα: «Εθνικές και Ευρωπαϊκές εξελίξεις στον αστερισμό της κρίσης: Αναζητώντας διεξόδους και προοπτικές». Το συνέδριο ήταν διήμερο και πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 31 Μαρτίου και την Τετάρτη 1 Απριλίου στην αίθουσα εκδηλώσεων του Επιμελητηρίου Κορινθίας.
Στην τρίτη θεματική ενότητα του συνεδρίου "Κρίση στην Ευρωζώνη: ευκαιρία για νέους μηχανισμούς που θα ενισχύσουν την ευρωπαϊκή Συνοχή και Αλληλεγγύη" μίλησαν η κ.Ρόδη Κράτσα, Πρόεδρος του Ινστιτούτου Δημοκρατίας Κων/νος Καραμανλής, ο κ.Παντελής Σκλιάς, Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας, η κ.Άννα Μισέλ Ασημακοπούλου, Βουλευτής ΝΔ Β' Αθηνών, ο κ.Πύρρος Παπαδημητρίου, αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και ο κ.Βασίλειος Μπαλάφας, Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων.
Την Τετάρτη το συνέδριο ολοκληρώθηκε και στα πλαίσια της τέταρτης θεματικής ενότητας μίλησαν: ο κ.Ευάγγελος Αντώναρος για την αυξημένη σημασία της Πολυδιάστατης Εξωτερικής Πολιτικής την εποχή της κρίσης, η κ.Βικτωρία Πιστικού για την Οικονομική Αλληλεξάρτηση και Εθνική Ασφάλεια, αναφερόμενη στην περίπτωση Ελλάδας - Τουρκίας και τέλος ο κ.Νικηφόρος Παπαχριστόπουλος για τις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις.
Μιλήσαμε με τον κ. Βασίλη Μπαλάφα ο οποίος ήταν και ένας εκ των ομιλητών του συνεδρίου. Ο κ. Μπαλάφας είπε πως όλοι οι αξιόλογοι ομιλητές συμφώνησαν πως τα πράγματα αλλάζουν στην Ευρώπη και πρέπει να αλλάξει και η χώρα μας.
Όσον αφορά τη διασύνδεση του Πανεπιστημίου με την κοινωνία είναι κάτι που πρέπει να γίνει ώστε η κοινωνία να μπορέσει να εκμεταλλευτεί τις γνώσεις των ανθρώπων της ακαδημαϊκής κοινότητας και από την άλλη πλευρά οι φοιτητές μπορούν να εξασκηθούν δημιουργώντας μελέτες όχι σαν ασκήσεις επί χάρτου αλλά για τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.
Μπαλάφας Βασίλης: Το συνέδριο έγινε από τη ΔΑΠ ΝΔΦΚ και από το Πανεπιστήμιο Κορίνθου, το τμήμα πολιτικής επιστήμης και διεθνών σχέσεων. Το θέμα και η συζήτηση είχε να κάνει με όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Ήταν μία πολύ ωραία προσπάθεια. Είναι πολύ ωραίο να ανοίγεται η ακαδημαϊκή κοινότητα προς την κοινωνία. Γιατί δυστυχώς τόσα χρόνια η ακαδημαϊκή κοινότητα δεν έχει αποκτήσει ένα «δέσιμο» με την τοπική κοινωνία και έχει διαφανεί ότι η ακαδημαϊκή κοινότητα επιζητεί αυτό το δέσιμο, αλλά όχι η κοινωνία και κυρίως οι Αρχές της.
Πρέπει να καταλάβουν και οι τοπικές Αρχές ότι είναι πολύ σημαντικό να συνεργαστούν με την ακαδημαϊκή κοινότητα γιατί πέρα από τα υπόλοιπα που μπορεί να μας προσφέρει η ακαδημαϊκή κοινότητα, το νέο ΕΣΠΑ απαιτεί μελέτες από πανεπιστήμια για κάθε επόμενη
χρηματοδότηση. Πρέπει να υπάρχει έγκριση από την τοπική Αρχή, σύμφωνη γνώμη της τοπικής κοινωνίας και πανεπιστημιακές μελέτες. Έτσι στο επόμενο χρονικό διάστημα θα δείτε πολλές απεντάξεις έργων που δεν θα πληρούν αυτό το κριτήριο της μελέτης από πανεπιστήμιο.
Δημοσιογράφος: Ποια ήταν τα συμπεράσματα του συνεδρίου;
Μπαλάφας: Το συνέδριο κινήθηκε στους άξονες που αφορούν τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα, τις αλλαγές θεσμών στην ΕΕ που πρέπει να γίνουν, το συνταγματικό πλαίσιο της χώρας μας και τέλος η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας.
Η είδηση που βγήκε είναι ότι ο πρόεδρος της δημοκρατίας θα ανακηρυχθεί επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και ότι το επόμενο συνέδριο θα γίνει τον χειμώνα στο Λουτράκι. Καταλαβαίνετε ότι τα περιφερειακά πανεπιστήμια κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή με τα διάφορα προγράμματα συγχωνεύσεων. Η ανακήρυξη του προέδρου της δημοκρατίας σε επίτιμο διδάκτορα θωρακίζει το Πανεπιστήμιό μας. Οι γενικότερες διαπιστώσεις του συνεδρίου ήταν ότι μέχρι εδώ τα πράγματα δεν έχουν πάει καλά. Πρέπει να γίνουν πολλές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα. Δεν είναι δουλειά ενός συνεδρίου να βρει τι ακριβώς αλλά σίγουρα δίνει τον τόνο στο τι πρέπει να αλλάξει, όπως η δημόσια διοίκηση, η βιομηχανική διάρθρωση κ.λπ.
Η κρίση έφερε ανησυχία σε όλους τους πολίτες της ΕΕ. Το ευρωπαϊκό όραμα έχει θολώσει και δεν είναι το ίδιο με τις αρχές του 2000 που μιλούσαμε για ευημερία, κοινό νόμισμα κ.λπ.
«Η κακή οικονομική μας πολιτική είναι «καμπανάκι» για την εξωτερική μας πολιτική»
Ο Ευρωσκεπτισκιμός δεν πάει να πει ότι θέλεις να διαλυθεί η Ευρώπη μπορεί να θέλεις να καλυτερέψει. Πρέπει να αλλάξουν θεσμικά εργαλεία στην ΕΕ. Πρέπει να φύγει από το αυστηρό κομμάτι των μέτρων πειθαρχίας και μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής.
Πρέπει να βοηθήσει τους λαούς που έχουν προβλήματα και εμείς για παράδειγμα μπορούμε να «αντιγράψουμε» την Εσθονία που είναι πρωτοπόρος αφού το 15% του ΑΕΠ έρχεται από τις νέες τεχνολογίες, όλη η χώρα έχει 100% δωρεάν wi-fi και μάλιστα το ταχύτερο του κόσμου. Άρα στην Ελλάδα αν θελήσουμε να αυξήσουμε τη συμμετοχή στην οικονομία των νέων τεχνολογιών δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό. Μπορούμε να πάρουμε τις καλές πρακτικές της Εσθονίας. Αυτό σημαίνει Ενωμένη Ευρώπη.
Και δεν μπορούμε να έχουμε ένα «κοστούμι» και να προσπαθούμε να το «φοράμε» σε όλες τις χώρες και να «κόβουμε» για να ταιριάξει. Ήδη έχουν αρχίσει να έχουν προβλήματα οικονομικά και οι χώρες του βορρά. Τι θα κάνουμε; Θα κόψουμε πάλι; Πρέπει λοιπόν να προσθέτουμε αξία και όχι να αφαιρούμε.
Άλλο συμπέρασμα ήταν πως η κακή οικονομική μας πολιτική είναι «καμπανάκι» για την εξωτερική μας πολιτική. Διότι δεν μπορείς να έχεις ισχυρή εξωτερική πολιτική όταν είσαι εξαθλιωμένος οικονομικά και ο συνομιλητής σου το γνωρίζει. Αυτά είναι τα συμπεράσματα.
Πιστεύω επίσης πως ήταν πολύ σημαντικό που νέοι άνθρωποι συζήτησαν αυτά τα θέματα. Επίσης γι’ αυτούς τους μελλοντικούς ακαδημαϊκούς πολίτες το να συμμετέχουν σε ένα τέτοιο συνέδριο είναι γι’ αυτούς μία πολύ καλή εξάσκηση. Και δεν παίζει ρόλο που το συνέδριο οργανώθηκε από μία κομματική παράταξη. Εξάλλου τα θέματα και η συζήτηση δεν είχε να κάνει ούτε κατά διάνοια με το κόμμα. Γιατί διάφοροι έγραψαν ότι η κομματική νεολαία έκανε συνέδριο, αλλά δεν είναι έτσι. Υπάρχουν άνθρωποι που γράφουν χωρίς να παραστούν για να ακούσουν τι λέγεται ή ακόμη χωρίς να ρωτήσουν τι ειπώθηκε.
Από τις αρχές της δεκαετίας η οικονομία της Ελλάδας αποτελεί διεθνές
θέμα συζήτησης, εντάσεων και προβληματισμού. Η χώρα βρέθηκε στο μάτι του
κυκλώνα της διεθνούς ειδησεογραφίας με αποκορύφωμα το Μάιο του 2010 και
έκτοτε συνεχίζει να συγκεντρώνει τα φώτα της δημοσιότητας, ιδιαίτερα
όταν επίκειται κάποια συμφωνία στο πλαίσιο του Eurogroup, ή ακόμα και
όταν αναμένονται τα αποτελέσματα μιας αξιολόγησης [1]. Έκτακτα δελτία
και ειδικοί απεσταλμένοι διεθνών τηλεοπτικών δικτύων, νομπελίστες,
διάσημοι οικονομικοί και πολιτικοί αναλυτές, κορυφαίοι πολιτικοί
παράγοντες, εφημερίδες σε κάθε άκρη της γης ασχολούνται με την οικονομία
της Ελλάδας.
Στο εσωτερικό της χώρας ήδη από τις Εθνικές εκλογές του 2009 είχε
διαφανεί ότι το πολιτικό σύστημα έμπαινε συνολικά σε μακρά περίοδο
αναταράξεων και ανασχηματισμού. Έκτοτε, οι παλινωδίες των κομμάτων σε
σχέση με τις βασικές θέσεις που παρουσίαζαν στο εκλογικό σώμα, η
διάψευση των όποιων προεκλογικών εξαγγελιών μετά από κάθε εκλογική
διαδικασία, ακόμα και η σε ζωντανή μετάδοση, τύπου θρίλερ επί τρεις
περίπου ημέρες, αναζήτηση πρωθυπουργού τον Νοέμβριο του 2011, συνιστούν
μερικά μόνο κομμάτια από το χρονικό της δραματικής μεταβολής των
συσχετισμών στο πολιτικό σύστημα. Για να καταλήξουμε στις αρχές του 2015
πια, σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά να επισημαίνεται η Ελλάδα ως η
χώρα που πέρασε πρώτη στην Ευρώπη τον Ρουβίκωνα προς την Αριστερά [2].
Προς την αντι-λιτότητα όπως γράφουν οι ψυχραιμότεροι και περισσότερο
γνώστες της ελληνικής πραγματικότητας, προς αυτό που αποκαλούν «radical
left» εκείνοι που αναλύουν τον ΣΥΡΙΖΑ χωρίς να εμβαθύνουν στην
ανθρωπογεωγραφία και στα πραγματικά πολιτικά συστατικά του μέρη [3].
Ο Μάιος του 2010 οπότε και υπογράφηκε το πρώτο Μνημόνιο από την
κυβέρνηση Παπανδρέου μετά από το δραματικό διάγγελμα του ιδίου στο
Καστελόριζο στις 23 Απριλίου 2010, de facto πια αποτελεί μια
διαχωριστική γραμμή στη χρονολωρίδα μελέτης του ελληνικού πολιτικού
συστήματος [4]. Δεν είναι απλώς ένα ορόσημο που χωρίζει περιόδους.
Επέφερε μια συνολική μεταβολή στον τρόπο που μελετούμε τα πράγματα,
αξιολογούμε τις ηγεσίες, αναψηλαφούμε τις πολιτικές των κομμάτων από την
περίοδο της Μεταπολίτευσης και μετά.
Η θεμελιώδης μεταβολή που επήλθε είναι η άρρηκτη διασύνδεση πολιτικής
και οικονομίας, η διαφοροποίηση του πρίσματος μελέτης, καθώς τίποτα πια
πολιτικό δεν μπορεί να διαφεύγει από την διάσταση της οικονομίας και
αντίστροφα. Η μεταβολή αυτή επιφέρει σημαντικές ανακατατάξεις
αξιολόγησης και μελέτης σε όλες τις πολιτικές περιόδους στην Ελλάδα.
Αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον μελέτης και αναδιαρθρώνει το πρίσμα εξέτασης
με προβολή στο παρελθόν και στο μέλλον.
Το πώς φτάσαμε ως εδώ, το πώς πρέπει να προχωρήσουμε στο μέλλον είναι
ζητήματα που πλέον αποκτούν άλλη οπτική. Συζητάμε, με δυο λόγια, για
την ανάδυση και την πλήρη εδραίωση στο εγχώριο πεδίο της Πολιτικής
Οικονομίας. Σε διεθνές επίπεδο από την δεκαετία του 1970 η Διεθνής
Πολιτική Οικονομία αποτελεί εργαλείο και αναλυτικό πλαίσιο κατανόησης
των πολιτικοοικονομικών αλληλεπιδράσεων [5]. Στην Ελλάδα, αν και μπορεί
κανείς να εντοπίσει αρθρογραφία και μελέτες που να προσεγγίζουν τα
ζητήματα υπό αυτό το πρίσμα, δεν παρατηρείται μια συνεκτική, συνεπής και
διαρκής εξέταση υπό αυτόν καθαυτόν τον ερευνητικό φακό. Και κυρίως δεν
ήταν εύκολο να βρει κανείς κείμενα που να μην «παρασύρονται» είτε από
την πολιτική, είτε από την οικονομία μεμονωμένα.
Συχνά ακούμε να αναζητείται η θέση και η άποψη της επιστημονικής
κοινότητας σχετικά με όσα συνέβησαν στην ελληνική πολιτική και την
οικονομία. «Που ήταν οι ακαδημαϊκοί όταν κατευθυνόμασταν στα βράχια ;»
λένε πολλοί. Από την άλλη πλευρά, εντός του Κοινοβουλίου και στο δημόσιο
διάλογο έχουν λάβει χώρα έντονες λογομαχίες για τις συνθήκες που
οδήγησαν στα γεγονότα του Μαΐου του 2010. Και συνήθως εκεί είναι που
ξεκινά μια ατέρμονη κουβέντα με στενά κομματικά χαρακτηριστικά, με στόχο
να σχηματοποιηθεί η πίθος της συνολικής ευθύνης και να φορτωθεί σε
κάποια κυβέρνηση, μοιραίως σε κάποια προηγούμενη και όλο παραπίσω. Αυτό
το κλίμα έχει μεταφερθεί και στους πολίτες, στην κοινή γνώμη, που επίσης
αρκετές φορές διέπεται από κομματικές αφετηρίες και ο καθένας υιοθετεί
όσα τον βολεύουν για το συμπέρασμα που έχει εκ των προτέρων αποφασίσει
να υποστηρίξει.
Σε τέτοιου είδους ερωτήματα, το έσχατο καταφύγιο συγκροτημένης
μελέτης παραμένει η ακαδημαϊκή κοινότητα. Για να προσπαθήσει με
μεθοδολογικά αναλυτικά εργαλεία να δώσει απαντήσεις, να ρίξει φως και να
θέσει μια σειρά εμπεριστατωμένων αναλύσεων στη διάθεση όλων.
Το βιβλίο «Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία 2000-2010: Από την ΟΝΕ στον
Μηχανισμό Στήριξης», που επιμελούνται ο Παντελής Σκλιάς, Καθηγητής του
Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου
Πελοποννήσου, και ο Σπυρίδων Ρουκανάς, Λέκτορας του Τμήματος Διεθνών και
Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, έρχεται να καλύψει
ακριβώς αυτό το κενό. Να φωτίσει την δεκαετία 2000 – 2010 που έχει
αποτελέσει αντικείμενο σοβαρών αντεγκλήσεων, και να θεμελιώσει με
επιστημονικό αναλυτικό πλαίσιο την «Ελληνική Πολιτική Οικονομία» ως ένα
διακριτό ερευνητικό αντικείμενο εντός της ευρύτερης θεώρησης της
διεθνούς και ευρωπαϊκής πολιτικής οικονομίας.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Πραγματικά νομίζω ότι ο συλλογικός αυτός τόμος θα προσφέρει πολλά
όχι μόνο στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, όχι μόνο στους φοιτητές αλλά
και τους φτασμένους επιστήμονες για την κατανόηση των αιτιών της κρίσης,
αλλά θα αποτελέσει ίσως και την βάση πάνω στην οποία θα στηριχθούν και
παραπέρα δημοσιεύσεις εντός της Ελλάδος και στο εξωτερικό, πάνω σε ένα
θέμα το οποίο θα απασχολεί για πάρα πολλά χρόνια, ίσως και για δεκαετίες
την επιστημονική κοινότητα και τους οικονομολόγους», είπε μεταξύ άλλων ο
Παναγιώτης Ρουμελιώτης, ομότιμος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου
Αθηνών και Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. της Τράπεζας Πειραιώς κατά την κεντρική
παρουσίαση του βιβλίου από τις Εκδόσεις Λιβάνη στο Εμπορικό και
Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών στις 13 Νοεμβρίου 2014 [6].
«Τα κεφάλαια του βιβλίου φιλοδοξούν να αναδείξουν τους κύριους
παράγοντες που διαμόρφωσαν την ελληνική πολιτική οικονομία. Σημείο
αφετηρίας της παρούσας μελέτης είναι η ένταξη της χώρας μας στην
Οικονομική και Νομισματική Ένωση, καθώς αυτή οδήγησε στην περαιτέρω
ενσωμάτωση της Ελλάδας στις δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα επιμέρους
κεφάλαια του συλλογικού τόμου αναλύονται οι κίνδυνοι, οι ευκαιρίες και
οι λανθασμένες επιλογές που πραγματοποιήθηκαν μετά την ένταξη της χώρας
μας στην ΟΝΕ, σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό περιβάλλον», είπε ο
Σπυρίδων Ρουκανάς στην ίδια εκδήλωση.
Για τον Παντελή Σκλιά, η συγγραφή ενός τέτοιου βιβλίου, έχω την
αίσθηση ότι αποτελούσε μια ακαδημαϊκή εκκρεμότητα που ήρθε η ώρα να
τακτοποιηθεί. «Πέρα από τη Νέμεση και τη σωτηρία» ήταν ο τίτλος του
εναρκτήριου άρθρου που υπέγραφε μαζί με τον Νικόλαο Τζιφάκη, Επίκουρο
Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών
Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, στο συλλογικό τόμο που
επιμελήθηκαν, «Greece's Horizons: Reflecting on the Country's Assets and
Capabilities» και που εκδόθηκε το 2013 [7]. Σε αυτό το βιβλίο κατά
κύριο λόγο καταγράφεται η αντίστροφη πορεία, δηλαδή μια πρόταση διεξόδου
και ευκαιριών για την Ελληνική Πολιτική Οικονομία μετά την θύελλα. Η
συστηματική, όμως, μελέτη της δεκαετίας που καθορίζεται από την είσοδο
στην Ευρωζώνη μέχρι το πρώτο Μνημόνιο του 2010, παρέμενε σε αναμονή.
«Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία κατά την περίοδο που εξετάζεται (2000 –
2010) χαρακτηρίζεται από μια σειρά επιχειρημάτων αποσπασματικού
χαρακτήρα, που αξιοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό για να αιτιολογήσουν
συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές. Τα αποκαλούμε «αποσπασματικού
χαρακτήρα» διότι επικεντρώνονται στο νούμερο της μεταβλητής, χωρίς όμως
να επιχειρείται ανάλυση των συνθετικών χαρακτηριστικών που την
προσδιορίζουν», υπογράμμισε ο Παντελής Σκλιάς στην προαναφερθείσα
εκδήλωση παρουσιάζοντας τους λόγους για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο
«Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία 2000-2010».
Εδώ αναδύεται μια ακόμα διάσταση που συνήθως διέτρεχε την μελέτη της
πολιτικής και της οικονομίας στην Ελλάδα. Αυτή δεν είναι άλλη από την
συχνή απομόνωση του αριθμού προκειμένου να στηριχθεί μια θέση, είτε για
να εξωραϊστεί μια κατάσταση, είτε για να δικαιολογηθεί κάποιο ακραίο
μέτρο που έπρεπε να παρθεί σε δημοσιονομικό επίπεδο, κυρίως μετά την
ένταξη στον Μηχανισμό Στήριξης. «Οι αριθμοί κρύβουν πίσω τους
ανθρώπους», λένε πολλοί, για την «αμείλικτη αλήθεια των αριθμών» μιλούν
άλλοι. Όμως, η Πολιτική Οικονομία επιφέρει το συγκερασμό τέτοιων
θεωρήσεων και ειδικά αυτό το βιβλίο συμπυκνώνει αρμονικά πλήθος έγκυρων
αριθμητικών δεδομένων, ποσοστών και πινάκων, δημοσιονομικών και
τραπεζικών απεικονίσεων, εμπεριστατωμένων οικονομικών αναλύσεων και
αναλυτικών εργαλείων αποτίμησης πολιτικών χωρίς να αγνοεί τις κοινωνικές
διαστάσεις και το πολιτικό στερέωμα που μεταβλήθηκε αποφασιστικά.
Άλλωστε, το βιβλίο αυτό, εκ της φύσης και της σύνθεσης των συγγραφέων
των κειμένων που περιλαμβάνει, επιβάλει την διεπιστημονική προσέγγιση. Ο
συνδυασμός διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων, όπως της πολιτικής
οικονομίας, των διεθνών οικονομικών σχέσεων, της ευρωπαϊκής πολιτικής
οικονομίας και της διεθνούς πολιτικής οικονομίας, αποτελεί απαραίτητο
εργαλείο για να κατανοηθούν οι πολύπλοκες σύγχρονες δομές της παγκόσμιας
οικονομίας.
Η συνεισφορά του γνωστικού αντικειμένου της πολιτικής οικονομίας
επικεντρώνεται στην παραδοχή ότι η οικονομική επιστήμη αποτελεί μια
κοινωνική επιστήμη η οποία είναι ιδιαίτερα περιοριστική, καθώς επιχειρεί
την κατανόηση της σύγχρονης οικονομίας εντός ενός αυστηρά
μαθηματικοποιημένου πλαισίου. Η μηχανιστική προσέγγιση στην κατανόηση
της παγκόσμιας οικονομίας είναι ιδιαίτερα περιοριστική σε ένα διεθνές
οικονομικό περιβάλλον που γίνεται ολοένα και πιο σύνθετο.
Γι’ αυτό και σε ό,τι αφορά στην ελληνική πραγματικότητα, δε θα
μπορούσε να αξιολογηθεί η Ελληνική Πολιτική Οικονομία παρά μόνο μέσα από
μια επίπονη προσπάθεια «εξάρτησης διαδρομής», δηλαδή μέσα από την
ιστορική διάσταση της ανάλυσης, με έμφαση στις δύο προηγούμενες
δεκαετίες. Αυτή ακριβώς η διάσταση αποτελεί τη συνεισφορά του βιβλίου
στην ελληνική βιβλιογραφία, στο βαθμό που η προσπάθεια εξήγησης της
ελληνικής κρίσης αγνοεί συνήθως την ιστορική της διάσταση, υιοθετώντας
μια αποσπασματικού τύπου προσέγγιση.
Όπως έχει πολλές φορές εντοπιστεί από αναλυτές, σημαντικό μέρος των
διαρθρωτικών αδυναμιών της ελληνικής οικονομίας είναι άμεσα συνδεδεμένο
με τις πολιτικές των δεκαετιών του 1980 και του 1990 στην Ελλάδα, τον
πατερναλιστικού τύπου καπιταλισμό αλλά και με τον στρεβλό τρόπο
διαμόρφωσης των κριτηρίων της Συνθήκης του Μάαστριχτ από τα κράτη-μέλη
τής (τότε) ΕΟΚ. Στην συνέχεια, η Ελλάδα πέτυχε την ένταξή της στην ΟΝΕ
βασιζόμενη, ουσιαστικά, στη συναλλαγματική πολιτική, σε μια φαινομενική
βελτίωση των δημοσιονομικών δεικτών και εκμεταλλευόμενη ένα γενικότερο
περιβάλλον «ελαστικότητας» όσον αφορά την ερμηνεία των κριτηρίων
ένταξης. Η διεθνής οικονομική κρίση επέφερε συνέπειες που ήταν
καταλυτικές για τις εξελίξεις στην Ελληνική Πολιτική Οικονομία μετά το
2008, αφού αυτή έπαιξε το ρόλο του επιταχυντή στην εκδήλωση της
ελληνικής κρίσης χρέους, η οποία, τελικά, εξελίχτηκε σε κρίση δανεισμού.
Στα επιμέρους κεφάλαια του συλλογικού τόμου αναλύονται οι κίνδυνοι, οι
ευκαιρίες και οι λανθασμένες επιλογές που πραγματοποιήθηκαν μετά την
ένταξη της χώρας μας στην ΟΝΕ, σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό
περιβάλλον.
Είναι ενδιαφέρον και χρήσιμο να διαβάσει κανείς στο ίδιο βιβλίο τον
τρόπο με τον οποίο το ελληνικό τραπεζικό σύστημα απέτυχε να διαχειριστεί
σωστά τον κίνδυνο που δημιουργήθηκε από την ίδια την ραγδαία ανάπτυξή
του και σε άλλο κείμενο να στοιχειοθετείται το ότι η επιθετική θεραπεία
που επιβλήθηκε από τους όρους στήριξης της ελληνικής οικονομίας, μέσω
της εσωτερικής υποτίμησης, αποδείχθηκε πολύ υψηλού οικονομικού και
κοινωνικού κόστους και είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη. Αυτό είναι και το
σημαντικό χαρακτηριστικό αυτού του βιβλίου. Δεν δίδεται στον αναγνώστη
κάποια μονοδιάστατη ανάλυση, αλλά παρουσιάζεται πλήθος στοιχείων που
στοχεύει στην σύνθεση και την πολυεπίπεδη διερεύνηση υπό το πρίσμα μιας
συνεπώς και συστηματικώς υπηρετούμενης διεπιστημονικότητας.
Συνολικά στο βιβλίο υπάρχουν κείμενα 23 ακαδημαϊκών, αναλυτών,
ερευνητών που συγκροτούν ένα συλλογικό τόμο 512 σελίδων στις οποίες
παρατίθεται πλούσια τεκμηρίωση και πλήθος βιβλιογραφικών αναφορών οι
οποίες, με την σειρά τους, μπορούν να βοηθήσουν τον αναγνώστη να
εμβαθύνει ακόμα περισσότερο. Όπως αναφέρουν και οι επιμελητές του τόμου,
«ευελπιστούμε ότι αυτού του είδους η αποτίμηση ξεπερνά τις περιγραφικές
αναφορές που, κατά γενική ομολογία, κυριαρχούν στην ελληνική
βιβλιογραφία για το εν λόγω θέμα. Η συνεισφορά σημαντικών και έγκριτων
συναδέλφων επιστημόνων από ένα μεγάλο εύρος πανεπιστημιακών ιδρυμάτων
της χώρας μάς έδωσε ουσιαστική ώθηση σε αυτή την προσπάθεια» [8].
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ
Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη:
Στο πρώτο μέρος αναλύονται οι συνθήκες που επικρατούσαν στην ελληνική
οικονομία πριν από την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, αλλά και μετά από
αυτήν.
Στο δεύτερο μέρος αναλύεται η δημοσιονομική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας την περίοδο 2004-2009.
Όμως η μελέτη της ελληνικής οικονομικής κρίσης είναι ελλιπής χωρίς
την παράλληλη αξιολόγηση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και των
συνεπειών της στην ευρωπαϊκή οικονομία. Άλλωστε η διεθνής οικονομική
κρίση τροφοδότησε την ευρωπαϊκή οικονομική κρίση, που εκδηλώθηκε με δύο
μορφές: Είτε ως τραπεζική κρίση είτε ως κρίση χρέους, με
χαρακτηριστικότερη περίπτωση την Ελλάδα.
Υπό αυτό το πρίσμα, αναλύονται στο τρίτο μέρος του βιβλίου οι
επιδράσεις της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη και στην
Ελλάδα. Η παγκόσμια οικονομική κρίση αποτέλεσε σημείο καμπής για την
ελληνική οικονομία, γιατί ανέδειξε ένα δομικό δημοσιονομικό πρόβλημα, το
ζήτημα του υψηλού δημόσιου χρέους.
Στο τέταρτο μέρος αναλύονται βασικά δημοσιονομικά μεγέθη και ο τρόπος
με τον οποίο αυτά επηρέασαν την ένταξη της χώρας στον Τριμερή Μηχανισμό
Στήριξης.
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:
[1] A Antoniades, ‘At the Eye of the Cyclone: The Greek Crisis in
Global Media’ in Greece’s Horizons, P Sklias & N Tzifakis (eds), The
Konstantinos Karamanlis Institute for Democracy Series on European and
International Affairs, Springer Berlin Heidelberg, 2013, pp. 11–25,
[accessed 29 June 2014].
[2] M Blyth & C Ban, ‘Austerity vs. Democracy in Greece’, in Foreign Affairs, , 2015, [accessed 27 February 2015].
[3] S O’Grady, ‘9 reasons Greece’s experiment with the radical left is
doomed to failure’, in The Independent, , 2015, [accessed 28 February
2015].
[4] kathimerini.gr, ‘Πώς φθάσαμε στο Μνημόνιο του 2010’, , 2014, [accessed 28 February 2015].
[5] Π Σκλιάς, Σ Ρουκανάς & Γ Μαρής, Η πολιτική των διεθνών και
ευρωπαϊκών οικονομικών σχέσεων, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2012, , pp.
19–27.
[6] Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία 2000-2010 - Εκδόσεις Λιβάνης, , 2014, [accessed 2 March 2015].
[7] N Tzifakis & P Sklias, ‘Beyond Nemesis and Salvation: A
Reorientation of the Debate on the Greek Economic Crisis’, in Springer,
Greece’s Horizons: Reflecting on the Country’s Assets and Capabilities,
2013, 1–7.
[8] Σ Ρουκανάς & Π Σκλιάς, Η ελληνική πολιτική οικονομία 2000 -
2010 : Από την ΟΝΕ στο μηχανισμό στήριξης, Αθήνα, Εκδοτικός Οίκος Α. Α.
Λιβάνη, 2014, , p. 479.
Λένε ότι κάθε νέα κυβέρνηση διαθέτει περίπου 100 ημέρες χάριτος πριν αρχίσει η δριμεία κριτική και σε επίπεδο κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης. Μετά το δραματικό Μάιο του 2010, όπως πολλά άλλα «δεδομένα» του πολιτικού συστήματος, η συνθήκη αυτή έχει σαφώς μεταβληθεί. Σε δύο άξονες.
Πρώτον, οι 100 ημέρες αποτελούν πολυτέλεια εκ των πραγμάτων. Ο πολιτικός χρόνος είναι πυκνός, οι προθεσμίες ασφυκτικές και όπως και να ονομάσουμε τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς «θεσμούς», οι υποχρεώσεις της χώρας τρέχουν εντός και εκτός των τειχών. Συνεπώς, ήδη η Κυβέρνηση έχει δώσει δείγματα γραφής επί των οποίων κρίνεται.
Δεύτερον, και ίσως σημαντικότερο, ο άξονας της όποιας κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης ατονεί όλο και περισσότερο, τουλάχιστον όσο η χώρα βρίσκεται και θα βρίσκεται υπό αυτές τις «ιδιότυπες» συνθήκες που διαμορφώθηκαν από τότε που εισήλθε σε καθεστώς «Μνημονίων». Συνεχίζουν να υπάρχουν κάποια πολύ ισχυρά κοινοβουλευτικά «όπλα», όμως για να κάνουν αίσθηση και να έχουν αποτέλεσμα θα πρέπει δυνητικά να επιφέρουν εντυπωσιακές μεταβολές (παράδειγμα το ζήτημα εκλογής νέου ΠτΔ). Επιπλέον, ήδη από την εποχή της κυβέρνησης Γ.Παπανδρέου έχει γίνει φανερό ότι η μεγαλύτερη φθορά μιας κυβέρνησης ξεκινά από την εσωκομματική αντιπολίτευση.
Η μεγάλη μεταβολή λοιπόν σε αυτό το δεύτερο πεδίο είναι ότι πια η αντιπολίτευση διαμορφώνεται σχεδόν απευθείας από την ίδια την κοινωνία. Θυμηθείτε για παράδειγμα τις συγκεντρώσεις στο Σύνταγμα του 2011 που οδήγησαν στη δημιουργία της κυβέρνησης Παπαδήμου. Η κοινή γνώμη και η αποδοχή μιας κυβέρνησης από την κοινωνία μετρούνται πια συνεχώς, ο βαθμός αποδοχής είναι πια μια βαρύνουσας σημασίας παράμετρος για τις ίδιες τις εξελίξεις. Μια πτώση της τάξης του 20 % στις θετικές γνώμες των πολιτών για τους χειρισμούς της κυβέρνησης, που παρατηρείται τελευταία, είναι ικανή να επιφέρει μεγαλύτερες μεταβολές από την κοινοβουλευτική αντιπολίτευση. Με δύο λόγια, ο κόσμος πια αναμένει αποτελέσματα και γρήγορα, που να έχουν αντίκτυπο στην καθημερινότητά του, χειροπιαστά και ουσιαστικά, μετά από μια περίοδο επικοινωνιακής καταιγίδας. Καλή είναι η «λεκτική αξιοπρέπεια», όμως όταν έρχονται οι λογαριασμοί και ιδιαίτερα αυτοί οι βαριοί φάκελοι της ΔΕΗ, όταν τελειώνει ο μήνας και πρέπει να πληρωθούν τα φροντιστήρια των παιδιών, τότε η κοινωνία κοιτά στην τσέπη της για να κρίνει και όχι στο εκράν.
Η κυβέρνηση που αναδείχτηκε από τις πρόσφατες εκλογές έχει δημιουργήσει μια φρέσκια εικόνα, ότι αποτελείται κατά μεγάλο ποσοστό από νέα πρόσωπα και ότι εμφορείται από νέες ιδέες. Αυτό είναι μια πραγματικότητα, ή απλώς μια επικοινωνιακή «κατάκτηση» μέχρι στιγμής ;
Δίνω ένα παράδειγμα. Η Εσθονία, μια χώρα περίπου 1,5 εκ. κατοίκων, προσφέρει στους κατοίκους της το γρηγορότερο ασύρματο Internet (WiFi) στον πλανήτη, έχει ανακηρύξει την πρόσβαση στο Διαδίκτυο ως ανθρώπινο δικαίωμα και το ΑΕΠ της αποτελείται κατά 15 % από τον τομέα υψηλής τεχνολογίας. Παρουσιάζει το μεγαλύτερο ποσοστό δημιουργίας νέων εταιρειών στον κόσμο, το τραπεζικό της σύστημα είναι εξ ολοκλήρου online και όλες οι συναλλαγές, ακόμα και σε επίπεδο πλανόδιων πωλητών, εκτελούνται ηλεκτρονικά.
Στην Ελλάδα από τα τέλη του 2007 έχουν ολοκληρωθεί δίκτυα οπτικών ινών υψηλών ταχυτήτων που δεν αξιοποιούνται (παράδειγμα οι δακτύλιοι της Κορινθίας), η πρόσβαση στο Internet παραμένει ακριβή, η υπόσχεση για το ελεύθερο WiFi παρέμεινε στα χαρτιά. Η Εθνική Πύλη Δημόσιας Διοίκησης (ΕΡΜΗΣ - ermis.gov.gr), που επίσης έχει ολοκληρωθεί από το 2007, συνεχίζει να υποχρησιμοποιείται και οι πολίτες συνεχίζουν να «προτιμούν» τα γκισέ.
Η νέα κυβέρνηση πρέπει άμεσα να εκμεταλλευτεί τα ψηφιακά αυτά ισοδύναμα ανάπτυξης και υποδομών. Να επιφέρει επί του πρακτέου συνολική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του κράτους και στη σχέση πολίτη – κράτους που μάλιστα είναι και εύκολη γιατί είναι έτοιμη. Να φύγει από την όλο και μειούμενη ισχύ της ρητορικής και να μεταβεί στο «επί του πρακτέου». Διαφορετικά θα αναγκαστεί να υποκύψει και αυτή σε εξοντωτικές συμφωνίες και σκληρούς όρους και μοιραία να ακολουθήσει τη μοίρα των προηγούμενων κυβερνήσεων.
Και δεν θα φταίνε ούτε η Αντιπολίτευση, ούτε οι Ευρωπαίοι.
***** Ο Βασίλης Μπαλάφας είναι Τεχνολόγος Πληροφορικής και Δικτύων, με μεταπτυχιακά στις Επικοινωνίες Δεδομένων και τις Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές
Το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 22 Μαρτίου 2015 στην κυριακάτικη "Kontranews", στη σελίδα 11.
Εξέχουσα θέση στην ελληνόγλωσση βιβλιογραφία λαμβάνει το βιβλίο που επιμελήθηκαν Καθηγητές του Τμήματος της Κορίνθου
Πρωτοσέλιδο στην εφημερίδα "ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ" είναι σήμερα το βιβλίο «Η Ελληνική Πολιτική Οικονομία 2000-2010: Από την ΟΝΕ στο μηχανισμό στήριξης» (Εκδόσεις Λιβάνη, ISBN 978-960-14-2872-7) που επιμελήθηκαν ο Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου που εδρεύει στην Κόρινθο, κ. Παντελής Σκλιάς και ο Λέκτορας του Τμήματος, κ. Σπυρίδων Ρουκανάς.
Το βιβλίο επιχειρεί σε 512 σελίδες να ρίξει φως σε μια κρίσιμη δεκαετία για την πολιτική οικονομία της Ελλάδας, δεκαετία που προηγήθηκε της κορύφωσης της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, τον Μάιο του 2010. Το βιβλίο προσδοκά να αποτελέσει βάση μελέτης και έρευνας και σημείο αναφοράς στη σχετική βιβλιογραφία έτσι ώστε να δοθεί η ευκαιρία για περισσότερη εμβάθυνση και ανάλυση. Για το Τμήμα της Κορίνθου, πρόκειται για μια σημαντική διάκριση, αφού το βιβλίο είναι μοναδικό στο είδος του και προσδίδει ακόμα ένα συγγραφικό έργο στην πλούσια συγγραφική δραστηριότητα των διδασκόντων στο Τμήμα. Για τον ακαδημαϊκό χώρο, τα βιβλία και η δημοσίευση επιστημονικών άρθρων αποτελούν τον πυρήνα της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού προσωπικού και του επιπέδου σπουδών που προσφέρονται. Στην ερευνητική ομάδα που συνέβαλε στον τόμο με αναζήτηση σχετικής βιβλιογραφίας και αρθρογραφίας, ήταν και οι Γιώργος Αρβανίτης, Παντελής Κάλλιας και ο Κορίνθιος Βασίλης Μπαλάφας.
Συγκλονιστικά στοιχεία για τον τρόπο και τις συνθήκες που εκτοξεύτηκε σε ύψη-ρεκόρ το δημόσιο χρέος κατά τη διάρκεια των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ αλλά και για τη μέθοδο με την οποία φούσκωσε το έλλειμμα του 2009, προκειμένου να υπαχθεί η χώρα στη διεθνή κηδεμονία, περιέχει ο συλλογικός τόμος «Η ελληνική πολιτική οικονομία 2000-2010, από την ΟΝΕ στον Μηχανισμό Στήριξης», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Λιβάνη. Τον συλλογικό αυτόν τόμο, την επιμέλεια του οποίου έχουν οι καθηγητές Σπυρίδων Ρουκανάς και Παντελής Σκλιάς, έγραψαν πρωτοβάθμιοι καθηγητές ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων, οι οποίοι -ακολουθώντας μια αυστηρά τεχνοκρατική προσέγγιση- καταλήγουν σε εντυπωσιακά συμπεράσματα για τις αιτίες που οδήγησαν σε κρίση την ελληνική οικονομία.
Οπως αποκαλύπτει σήμερα η «δημοκρατία», βασιζόμενη στις στεγνές από οιαδήποτε υποψία πολιτικής αξιολόγησης αναλύσεις των καθηγητών οικονομολόγων που εκπόνησαν το σύγγραμμα, το πολιτικό έγκλημα της αύξησης του δημόσιου χρέους αλλά και η υπαγωγή της χώρας στον διεθνή οικονομικό έλεγχο συντελέστηκε σε τρεις φάσεις:
Στην πρώτη φάση «κουκουλώθηκε» το χρέος-ρεκόρ με το περίφημο swap της Goldman Sachs, το οποίο η Ελλάδα θα εξοφλεί μέχρι το 2037!
Στη δεύτερη φάση η κυβέρνηση της Ν.Δ. την περίοδο 2004-2009 κλήθηκε να πληρώσει από τον Προϋπολογισμό σχεδόν διπλάσιους τόκους και τοκοχρεολύσια συγκριτικά με όσα πλήρωναν οι προηγούμενες κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ. Η έρευνα, μάλιστα, καταρρίπτει με στοιχεία ξένων ερευνητικών οργανισμών ότι την περίοδο αυτή αυξήθηκε ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων και ως εκ τούτου ξέφυγαν οι δημόσιες δαπάνες που διαμορφώνουν το έλλειμμα. Συγκριτική παρουσίαση των ελλειμμάτων άλλων ευρωπαϊκών χωρών τη χρονιά που ξέσπασε η κρίση, μάλιστα, καταδεικνύει ότι τα δημόσια οικονομικά μας επηρεάστηκαν πολύ λιγότερο από αυτά άλλων χωρών.
Στην τρίτη φάση η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ το 2009 αναθεώρησε επί τα χείρω εσκεμμένα έλλειμμα και χρέος, προκειμένου να προκαλέσει την επέμβαση των διεθνών πιστωτών. Πρόκεται για το διπλό «φούσκωμα» του ελλείματος του 2009 κατά 4,23 δισ. ευρώ και του δημόσιου χρέους της ίδιας χρονιάς κατά 27,5 δισ. ευρώ (σύνολο 31,7 δισ. αθροιστικά), που οδήγησε την Ελλάδα στην αγκαλιά του ΔΝΤ και την κατάντησε αποικία χρέους.
Τα πέντε κόλπα με τα οποία το έλλειμμα 2009 διογκώθηκε
Εως το 2037 η αποπληρωμή του αμαρτωλού swap Σημίτη!
Ξεκινώντας από το τέλος, έχει ιδιαίτερη αξία η μελέτη των αριθμών που δείχνουν ότι η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ αναθεώρησε κατά τρόπο εγκληματικό τα στοιχεία για το έλλειμμα και το χρέος. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, έγιναν πέντε ωμές παρεμβάσεις από τις ΕΛ.ΣΤΑΤ. και Eurostat, oι οποίες καταγράφονται στο δελτίο της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας το 2010.
Πρώτη παρέμβαση: Συμφωνίες ανταλλαγών εκτός αγοράς. Οι Στατιστικές Υπηρεσίες (Ελληνική και Ευρωπαϊκή) «κατέγραψαν επιβάρυνση 5,33 δισ. ευρώ (2,26% του ΑΕΠ) στο δημόσιο χρέος για το 2009 αλλά και για τα έτη 2008, 2007, 2006 από το swap που είχε συνάψει η Ελλάδα με την Goldman Sachs. O χειρισμός αυτός δεν επιβάρυνε το χρέος του 2001, απλώς το καμουφλάρισε και το μετέφερε πολλαπλάσιο στο μέλλον». Οι συντάκτες της μελέτης ρωτούν μάλιστα: «Αληθεύει άραγε η Ελλάδα θα πληρώσει γι' αυτό το swap στη Goldman Sachs 21 δισ. ευρώ μέχρι το 2037;».
Δεύτερη παρέμβαση: «Με τη σύμφωνη γνώμη της Eurostat, μετέφεραν 17 ΔΕΚΟ από τον τομέα όπου ήταν ταξινομημένες για δέκα έτη στη Γενική Κυβέρνηση. Με την αναταξινόμηση καταγράφηκε για το 2009 επιβάρυνση κατά 0,74% του ΑΕΠ στο δημόσιο έλλειμμα και κατά 7,75% του ΑΕΠ στο δημόσιο χρέος».
Παρέμβαση τρίτη: Καταγραφή των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης. Μετέφεραν τις συσσωρευμένες από προηγούμενα έτη οφειλές των δημόσιων νοσοκομείων στους προμηθευτές στο δημόσιο έλλειμμα και στο δημόσιο χρέος του 2009, αν και δεν είχαν ελεγχθεί από το Ελεγκτικό Συνέδριο, όπως απαιτεί η ελληνική νομοθεσία. Η επίπτωση για το 2009 ήταν η αύξηση του δημόσιου ελλείμματος κατά 0,79%.
Παρέμβαση τέταρτη: Αναθεώρησαν (μείωσαν) το ΑΕΠ των ετών 2006-2009. Η μείωση αυτή επιβάρυνε το αντίστοιχο έλλειμμα και το χρέος των ετών αυτών.
Παρέμβαση πέμπτη: Προσαρμογές όρων αποθεμάτων. Κατέγραψαν τις υψηλοτερες ροές ύψους 16,8 δισ. ευρώ και 13,5 δισ. ευρώ για τα έτη 2006 και 2000 αντίστοιχα, μετακυλίσεις από προηγούμενα έτη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ. του 2010, που επικαλούνται οι συγγραφείς, και εδώ φαίνεται το έγκλημα που συντελέστηκε εις βάρος του ελληνικού λαού από τους προαναφερθέντες χειρισμούς, αθροιστικά επιβαρύνθηκαν:
α. Για το έτος 2009 το δημόσιο έλλειμμα κατά 4,23 δισ. ευρώ (1,8% του ΑΕΠ) και το δημόσιο χρέος κατά 27,50 δισ. ευρώ (11,7% του ΑΕΠ).
β. Για το 2008 το δημόσιο έλλειμμα κατά 4 δισ. ευρώ και το χρέος κατά 26,3 δισ. ευρώ.
γ. Για το έτος 2007 το δημόσιο έλλειμμα κατά 2,95 δισ. ευρώ και το χρέος κατά 21,12 δισ. ευρώ
δ. Για το έτος 2006 το δημόσιο έλλειμμα κατά 4,44 δισ. ευρώ και το δημόσιο χρέος κατά 17,54 δισ. ευρώ.
Οπως υποστηρίζουν οι συγγραφείς της μελέτης (τα κεφάλαια για το χρέος και τα στατιστικά έγραψαν οι καθηγητές οικονομολόγοι Εμμανουήλ Μαματζάκης και Κωνσταντίνος Τσαμαδιάς), «οι παρεμβάσεις αυτές επιδείνωσαν τη δημοσιονομική εικόνα της χώρας κατά την κρίσιμη περίοδο, δικαιολογώντας την ένταξη στον Μηχανισμό Στήριξης τον Μάιο του 2010 και κυρίως τη βιαιότητα των μέτρων προσαρμογής».
Καταρρίπτονται τα μυθεύματα για τις ευθύνες της κυβέρνησης Καραμανλή
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία της δημόσιας δαπάνης για την εξυπηρέτηση του χρέους επί δανείων που είχαν συναφθεί σε προηγούμενες περιόδους. Σύμφωνα με τους αριθμούς που παραθέτουν οι καθηγητές, «η συνολική δαπάνη κατά την περίοδο 2004-2009 (Ν.Δ. - [Ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής] Καραμανλής) για την εξυπηρέτηση των δανείων που είχαν συναφθεί από προηγούμενες κυβερνήσεις ήταν 194,21 δισ. ευρώ (χρεολύσια 132,9 δισ. ευρώ και τόκοι 61,31 δισ. ευρώ), ενώ κατά την ίσης χρονικής διάρκειας εξαετία 1998-2003 (ΠΑΣΟΚ - Σημίτης) ήταν 139,5 δισ. ευρώ (χρεολύσια 84,7 δισ. ευρώ και τόκοι 54,8 δισ. ευρώ). Δηλαδή για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, που είχε συσσωρευθεί, η κυβέρνηση Καραμανλή πλήρωσε 54,7 δισ. ευρώ περισσότερα σε σύγκριση με την κυβέρνηση Σημίτη!
Οι συγγραφείς δεν παραλείπουν να προσδιορίσουν χρονικά και από ποιες χρονιές της Μεταπολίτευσης άρχισε να ξεφεύγει το δημόσιο χρέος: «Το δημόσιο χρέος υπερέβη το 60% του ΑΕΠ το 1988. Το 1989 οι εγγυήσεις του Δημοσίου (για δάνεια σε ΔΕΚΟ - συνεταιρισμούς) ανήλθαν σε 32% του ΑΕΠ και τα επόμενα τρία χρόνια κατέπεσαν, επιβαρύνοντας το δημόσιο χρέος. Το δημόσιο χρέος υπερέβη το 100% του ΑΕΠ το 1996».
Τα στοιχεία της μελέτης καταρρίπτουν επίσης δύο μύθους: Οτι το έλλειμα ξέφυγε την περίοδο 2004-2009 και ότι την ίδια περίοδο αυξήθηκε υπέρμετρα το προσωπικό του δημόσιου τομέα. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, την περίοδο 2007-2009 το έλλειμμα αυξήθηκε ως ποσοστό του ΑΕΠ κατά 131,1%, λιγότερο από όσο αυξήθηκε η μέση τιμή στις χώρες της ευρωζώνης (826,7%). Το δημόσιο χρέος την ίδια περίοδο αυξήθηκε κατά 20,8% του ΑΕΠ, όσο περίπου η μέση τιμή των ποσοστιαίων αυξήσεων στις χώρες της ευρωζώνης (20,5%).
Ενδιαφέροντα είναι επίσης και τα στοιχεία που παραθέτουν οι Μαρία Τσάπρα (επίκουρη καθηγήτρια Πανεπιστημίου Πατρών) και Παναγιώτα Χατζημιχαηλίδου (διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πελοποννήσου) για την «Απασχόληση στον δημόσιο τομέα στην Ευρώπη ως μέσο όρο της περιόδου 2008-2010» (πηγή Bordogna). Mε βάση αυτά, με βάση το μερίδιο απασχόλησης του δημόσιου τομέα στη συνολική απασχόληση, οι χώρες κατανέμονται σε τέσσερις κατηγορίες:
- μερίδιο απασχόλησης του δημόσιου τομέα άνω του 29%: Βέλγιο, Δανία, Βρετανία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Νορβηγία, Σουηδία
- άνω του 25%-28%: Γερμανία, Ιρλανδία, Μάλτα, Φινλανδία
- άνω του 20%-24%: Ουγγαρία, Αυστρία, Ελλάδα, Εσθονία, Ιταλία, Ισπανία, Λετονία, Λιθουανία, Πορτογαλία. Σλοβακία
- κάτω του 20%: Βουλγαρία, Κύπρος, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβενία, Τσεχία.
Οι καθηγητές που έγραψαν τη μελέτη
Την ογκώδη μελέτη για την οικονομία έγραψαν οι καθηγητές-μέλη ΔΕΠ Γεώργιος Μαρής, Παντελής Σκλιάς, Πύρρος Παπαδημητρίου (Κριτήρια σύγκλισης ΟΝΕ), Ευάγγελος Δρυμπέττας, Νίκος Καλογερίδης (Τραπεζικό σύστημα), Κωνσταντίνος Τσαμαδιάς, Εμμανουήλ Μαματζάκης (Δημόσιο χρέος - στατιστικά), Γεώργιος Γαλανός (Δημοσιονομικά), Ιωάννης Μουρμούρης (Συνέπειες Ολυμπιακών), Αριστείδης Μπιτζένης, Ιωάννης Μακέδος (Η απογραφή του 2004 - εύρος δημοσίου τομέα), Μαρία Τσάμπρα, Παναγιώτα Χατζημιχαηλίδου, Μωυσής Σιδηρόπουλος (Οικονομική ανάπτυξη στο ευρώ), Περικλης Γκόγκας, Εβίρα Τακλή (Διεθνής κρίση), Κωνσταντίνος Χαζάκης (Κρίση ευρωζώνης και ελληνικό χρέος), Παναγιώτης Λιαργκόβας, Σπύρος Ρεπούσης (Ελλειμμα), Αγγελος Κότιος, Εμμανουήλ Κουτουλάκης (Πρόσβαση στον διεθνή δανεισμό), Παναγιώτης Σχίζας (Τα cds) και Σπυρίδων Ρουκανάς (Το πλαίσιο της διεθνούς οικονομικής κρίσης).
